جمع بندی منظور از «ظن بد» در قرآن

تب‌های اولیه

25 پستها / 0 جدید
آخرین ارسال
منظور از «ظن بد» در قرآن

هوالنور

سلام و عرض ادب

میخواستم بپرسم که مصداق ظن بد که در قران اومده چیه؟
ایا ظن بد در همه موقعیتها گناه حساب میشه یا نه؟
کجا ظن بد اشکالی نداره؟
کسی که خودش رو در معرض ظن بد قرار میده ایا محکوم هست؟

لطفا کامل و شفاف پاسخ بدید(که مجبور نشویم هی سوال بپرسیم )

متشکریم@};-

با نام و یاد دوست





کارشناس بحث: استاد هدی

با سلام و عرض ادب
اجازه بدید در ابتدا توضیحی کوتاه و اجمالی درباره ظن بد که در آیه 12 سوره حجرات آمده است از تفسیر نمونه بیاوریم:

يَأَيهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِّنَ الظنّ‏ِ إِنَّ بَعْض الظنّ‏ِ إِثْمٌ...
اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد ! از بسيارى از گمانها بپرهيزيد ، چرا كه بعضى از گمانهاگناه است...

"منظور از ((كثيرا من الظن )) گمانهاى بد است كه نسبت به گمانهاى خوب در ميان مردم بيشتر است لذا از آن تعبير به كثير شده و گرنه ((حسن ظن و گمان خير)) نه تنها ممنوع نيست بلكه مستحسن است
قابل توجه اينكه : نهى از ((كثيرى )) از گمانها شده ، ولى در مقام تعليل مى گويد زيرا ((بعضى )) از گمانها گناه است اين تفاوت تعبير ممكن است از اين جهت باشد كه گمانهاى بد بعضى مطابق واقع است ، و بعضى مخالف واقع ، آنكه مخالف واقع است مسلما گناه است ، و لذا تعبير به ((ان بعض الظن اثم )) شده است ، بنابراين وجود همين گناه كافى است كه از همه بپرهيزد.
در اينجا اين سؤ ال مطرح مى شود كه گمان بد و خوب غالبا اختيارى نيست ، يعنى بر اثر يك سلسله مقدمات كه از اختيار انسان بيرون است در ذهن منعكس مى شود، بنابراين چگونه مى شود از آن نهى كرد؟!
1 - منظور از اين نهى ، نهى از ترتيب آثار است ، يعنى هر گاه گمان بدى نسبت به مسلمانى در ذهن شما پيدا شد، در عمل كوچكترين اعتنائى به آن نكنيد، طرز رفتار خود را دگرگون نسازيد، و مناسبات خود را با طرف تغيير ندهيد، بنابراين آنچه گناه است ترتيب اثر دادن به گمان بد مى باشد.
لذا در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام (صلى اللّه عليه و آله ) مى خوانيم : ثلاث فى المؤ من لا يستحسن ، و له منهن مخرج ، فمخرجه من سوءالظن ان لا يحققه : ((سه چيز است كه وجود آن در مؤ من پسنديده نيست ، و راه فرار دارد، از جمله سوءظن است كه راه فرارش اين است كه به آن جامه عمل نپوشاند)).
2 - انسان مى تواند با تفكر روى مسائل مختلفى ، گمان بد را در بسيارى از موارد از خود دور سازد، به اين ترتيب كه در راههاى حمل بر صحت بينديشد و احتمالات صحيحى را كه در مورد آن عمل وجود دارد در ذهن خود مجسم سازد و تدريجا بر گمان بد غلبه كند.
بنابراين گمان بد چيزى نيست كه هميشه از اختيار آدمى بيرون باشد.
لذا در روايات دستور داده شده كه اعمال برادرت را بر نيكوترين وجه ممكن حمل كن ، تا دليلى برخلاف آن قائم شود، و هرگز نسبت به سخنى كه از برادر مسلمانت صادر شده گمان بد مبر، مادام كه مى توانى محمل نيكى براى آن بيابى( 1)

(1)- تفسير نمونه ،ج 22 ،ص 182 -184

حال به سوالات شما باز میگردیم :

طارق اللیل;944511 نوشت:
میخواستم بپرسم که مصداق ظن بد که در قران اومده چیه؟

ظن بد ، مصادیق بسیارزیادی در اطراف ما دارد و به وفور میتوانید مصادیق ان رابیابید :
ظن بد نسبت به دو نفر که در مورد مساله و مشکلی خصوصی در حال صحبت آرام با یکدیگر هستند و ما گمان میکنیم که در حال غیبت کردن هستند
تلگرام عروس خانواده مشکل پیدا کرده از همه گروهها لفت میده اما خانواده همسر که از این مساله اطلاع ندارند تصور میکنند از روی بی اعتنایی از گروه خانوادگیشون لفت داده .
طرف پشت خط تلفن هست از نظر ایشون گوشی زنگ میخوره و کسی برنمیداره تلقی اش اینه که طرف مقابل شماره منو دیده بر نمیداره در حالیکه واقعیت اینه که ایشون پشت خطیه و شماره ای روی تلفن طرف مقابل نمیافته و او هم مشغول یک مکالمه مهمه و نمیتونه قطع کنه.
و قس علیهذا ....

طارق اللیل;944511 نوشت:
ایا ظن بد در همه موقعیتها گناه حساب میشه یا نه؟

ظن بد در همه جا مخالف واقع نیست در بعضی جاها مخالف واقع است .در تفسیری که در پست شماره 2 آورم این توضیح وجود دارد که :
"نهى از ((كثيرى )) از گمانها شده ، ولى در مقام تعليل مى گويد زيرا ((بعضى )) از گمانها گناه است اين تفاوت تعبير ممكن است از اين جهت باشد كه گمانهاى بد بعضى مطابق واقع است ، و بعضى مخالف واقع ، آنكه مخالف واقع است مسلما گناه است ، و لذا تعبير به ((ان بعض الظن اثم )) شده است ، بنابراين وجود همين گناه كافى است كه از همه بپرهيزد."(2)
ظن،از آن جهت "ظن" است که علم کافی و قطعی و صد در صدی نسبت به موضوع مورد نظر وجود ندارد. وقتی علم قطعی وجود ندارد یعنی درصدی هست که ممکن است مطابق گمان و ظن بد شما نباشد در حالیکه در محاسبات ذهنی و ظنی شما، مورد بدی تلقی می شود که قطعا گناه است ؛حال ما نمی دانیم کدام مورد از گمانهای ما مشمول این درصد خطا می شوند و کدام گمانها نمی شوند لذا خداوند به ما راهکار دراین ایه شریفه ارائه نموده است که :
اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِّنَ الظنّ‏ِ إِنَّ بَعْض الظنّ‏ِ إِثْمٌ
از بسیاری از گمانها دوری کنید زیرا بعضی از گمانها ،گناهند .
همین احتمال و همین خبر از اینکه برخی از گمانها گناهند کافی است تا یک فرد مومن وظیفه اش را برای نیافتادن در گرداب گناه سوء ظن و قضاوت نابجا و اتهام ،بداند و گرد ظن بد نگردد. تا مبادا این ظن،همان ظن بد و گناه آلود باشد .

(2)- تفسير نمونه ،ج 22 ،ص 182 -184

طارق اللیل;944511 نوشت:
کجا ظن بد اشکالی نداره؟
کسی که خودش رو در معرض ظن بد قرار میده ایا محکوم هست؟

در تفسیر نمونه ذیل همین ایه شریفه 12 حجرات آمده است :
"كسى كه آشكارا گناه مى كند و به اصطلاح ((متجاهر به فسق )) است از موضوع غيبت خارج است ، و اگر گناه او را پشت سر او بازگو كنند ايرادى ندارد، ولى بايد توجه داشت اين حكم مخصوص گناهى است كه نسبت به آن متجاهر است"(3)

بله کسی هم که خود را در معرض اتهام و ظن بد قرار میدهد محکوم است و نباید چنین کند :
امام علی (علیه السلام):
مَن دَخَلَ مَداخِلَ السُّوءِ اتُّهِمَ؛ ۰.هر كه به جايگاه هاى نامناسب رود ، متّهم شود.(4)

(3)- تفسیر نمونه،همان،ص 195
(4)- گزیده تحف العقول، ص2

باسمه القدّوس

عرض سلام و ادب و تشکر از توضیحات سرکار

هدی;945180 نوشت:
در اينجا اين سؤ ال مطرح مى شود كه گمان بد و خوب غالبا اختيارى نيست ، يعنى بر اثر يك سلسله مقدمات كه از اختيار انسان بيرون است در ذهن منعكس مى شود، بنابراين چگونه مى شود از آن نهى كرد؟!

استاد گرامی منشأ سوء ظنّ چیست؟ ذهن انسان؟ یا منشأیی دیگر دارد؟در واقع علت العلل ظن سوء چیست؟

چگونه متهم کردن دیگران از اختیار انسان بیرون است؟

اگر از اختیار خارج است چگونه است که خداوند می فرماید: "بعض الظن إثم"

اگر بفرمائید آن دسته از گمانها گناه است که مطابق با واقع نیست و به آن ترتیب اثر داده می شود

آنگاه این دیگر "ظن سوء"نیست بلکه عمل سوء است.

اگر مطابق واقع هم باشد منجر به تجسس و غیبت و بدگویی ووو می شود که آنهم عمل سوء است

و در اختیار انسان و همگی معصیت:"و لا تجسسوا و لا یغتب بعضکم بعضا....."

دقیق یادم نیست
اما فکر میکنم روایاتی بود که میگفت در زمانه ی بد نباید خوش گمان بود

نمیدانم این نهی از سوء ظن مربوط به هر انسان یا هر مسلمانی میشود؟

به شخصه کسانی در اطرافم دیدم که نماز نمیخوانند و هیچ التزام عملی به دین در آنها دیده نمیشود
و بسیار فحاش هستند و خیلی هم برایشان طبیعی است و راحت دروغ میگویند...
حالا این افراد خیلی روی بد ماجرا هستند
برخی فقط دروغگو هستند
برخی فقط التزام عملی به حجاب ندارند

حبیبه;945291 نوشت:
استاد گرامی منشأ سوء ظنّ چیست؟ ذهن انسان؟ یا منشأیی دیگر دارد؟در واقع علت العلل ظن سوء چیست؟

چگونه متهم کردن دیگران از اختیار انسان بیرون است؟

اگر از اختیار خارج است چگونه است که خداوند می فرماید: "بعض الظن إثم"


با سلام و عرض ادب
با دیدن یا شنیدن یا خواندن برخی توضیحات یا صحنه ها ، ممکن است در برخی موارد ،ذهن انسان به سمت سوء ظن نسبت به افراد منتقل شود (جدای از بحث علت و سر منشاء سوء ظن در نفس آدمی که بحثی عرفانی و اخلاقی است -حالا مربوط به اعمال انسان است یا خوراک یا افکار و ...- )در برخی موارد بارقه های این سوء ظن در اولین مراحل ممکن است غیر اختیاری باشد (اگر اختیاری باشد که باید قطعا اجتناب نمود)اما همین بارقه ی سوء ظن را هم باید در همان ابتدا خاموش نمود و به افکار ،جهت مثبت داد مثل اینکه وجوهی برای حمل آنچه دیده ایم یا شنیده ایم در ذهن پیدا کنیم تا عمل فرد را بربهترین وجهی که می شود حمل نماییم . همین سوء ظن که دراولین مراحل در ذهن تشکیل می شود نباید روی آن متوقف شد حتی اگر عملی که حاکی از ترتیب اثر دادن به آن باشد ، انجام نشود .

و طاها;945323 نوشت:
نمیدانم این نهی از سوء ظن مربوط به هر انسان یا هر مسلمانی میشود؟

با سلام و عرض ادب
پاسخ شما را از تفسیر نمونه در پستهای قبل عرض کردیم :
"كسى كه آشكارا گناه مى كند و به اصطلاح ((متجاهر به فسق )) است از موضوع غيبت خارج است ، و اگر گناه او را پشت سر او بازگو كنند ايرادى ندارد، ولى بايد توجه داشت اين حكم مخصوص گناهى است كه نسبت به آن متجاهر است"(1)

(1)- تفسیر نمونه،ج22،ص 195

موضوع قفل شده است