جمع بندی نظر امام خمینی (ره) درباره اقسام مرگ

تب‌های اولیه

21 پستها / 0 جدید
آخرین ارسال
نظر امام خمینی (ره) درباره اقسام مرگ

با عرض سلام و خسته نباشید خدمت دوستان گرامی.
در کتاب معاد از دیدگاه امام خمینی آمده است که موت طبیعی یا همان موت محتوم زمانی رخ می دهد که انسان به یک تجرد روحی رسیده باشد و یا اینکه انقدر کمالات کسب کرده باشد که دیگر این روح نتواند در بدن مادی بماند.
و این بخشی از سخنان ایشان هستش که در زیر امده است. آیا با توجه به این سخنان میشه نتیجه گرفت تمام افراد معمولی و عادی که از دنیا می روند به موت اخترامی یا همان اجل معلق از دنیا رفته اند؟ و همچنین آیا کسی که می خواهد قدم در راه الهی بگذارد و سیر الی الله کند خیالش راحت باشد که حتما به مقصود خودش خواهد رسید اگر اجل معلق او را گرفتار نسازد؟

« برای اغلب ما «موت اخترامی» روی می دهد نه «موت طبیعی»،‏‎ ‎‏موت طبیعی برای معصوم است که سلامت مانده ‏‏حَتّی مَطْلَعِ الْفَجْر.
‏‏«موت طبیعی» که لایتأخّر ساعة و لا یتقدّم ابدا، زمانی است که‏‎ ‎‏به هر اندازه که مادّه استعداد قبول فیض داشته به آن افاضه صور‏‎ ‎‏شود. وقتی از ناحیه مفاض آنچه امکان داشت عطا شد و محلّ‏‎ ‎‏قابل هم به اندازه ای که مستعدّ قبول بود دریافت فیض کرد و همه‏‎ ‎‏قوّه هایش به فعلیّت رسید و نفس مستقل شد، دیگر امکان ندارد‏‎ ‎‏حتّی به اندازه یک آن، نَفس در بدن باقی بماند.‏..

موت دیگر «موت اخترامی» است، که در اخبار از آن به «موت‏ معلّق و اجل معلّق» تعبیر آورده اند‏ و بگونه ای نیست که تأخیر و‏‎ ‎‏تقدیم آن ممکن نباشد. این مرگ از تصادفات خارجیّه حاصل‏‎ ‎‏می شود، در شرایطی که هنوز در مادّه استعداد قبول صورت مانده‏‎ ‎‏و صورت و نفس همچنان قابلیّت تکامل یافتن در این مادّه را‏‎ ‎‏دارند، و حرکت جوهریّه نفس نیز تمام نشده، و استعداد مادّه هم‏‎ ‎‏به آخر نرسیده است، منتها از خارج خللی در بدن حاصل‏‎ ‎‏می شود؛ مثلاً شخص از پشت بامی می افتد، یا زیر ماشینی می رود‏‎ ‎‏و یا گلوله ای به او اصابت می کند، اگر این خلل خارجی نباشد مادّه‏‎ ‎‏هنوز مستعدّ قبول صور و تکامل یافتن است، و نفس هم هنوز‏‎ ‎‏مستقل نشده و به بدن احتیاج دارد، لکن به سبب خلل و آسیبی که‏‎ ‎‏از خارج رسیده ... بدن را هدم کرده و از لیاقت این که نفس در این مادّه باشد‏‎ ‎‏انداخته اند.
بلی اگر اخترام و عدم النیل الی الغایه بالنسبه به سیر انسان‏‎ ‎‏کاملی که برای خدا خلق شده و اشیاء دیگر هم به خاطر او خلق‏‎ ‎‏شده اند باشد، به این معنی همه ما دارای موت اخترامی بوده و‏‎ ‎‏تندباد اجل، میوه نارس را از درخت زندگی به زمین انداخته، هیچ‏‎ ‎‏کدام به غایت نرسیده، همه عاطل و باطل مانده ایم. کسی جز‏‎ ‎‏معصومین ـ علیهم السلام ـ و چند نفر قلیلی که مثل سلمان‏‎ ‎‏طابق النعل بالنعل تابع آنها شده اند، نیل به محبوب و وصل به‏‎‏‏غایت پیدا نکرده است و ما و حتی کمّلین از عرفا، نارس مانده ایم...»

کتاب معاد از دیدگاه امام خمینی (س) صفحات 169 تا 174

width: 700 align: center

[TD="align: center"]با نام و یاد دوست

[/TD]

[TD="align: center"][/TD]


کارشناس بحث: استاد حافظ

[TD][/TD]

بسم الله الرحمن الرحیم

rezakh260;1004997 نوشت:
آیا با توجه به این سخنان میشه نتیجه گرفت تمام افراد معمولی و عادی که از دنیا می روند به موت اخترامی یا همان اجل معلق از دنیا رفته اند؟

سلام علیکم

از این که مطالب را مستند آورده و سؤالتان را هم گویا و روشن بیان کرده‌اید سپاسگزارم.
ازدی در معنای لغوی موت می‌گوید موت عبارت است از انقطاع علاقه نفس با جسد، که گاهی طبیعی است و گاهی اخترامی.
[=&amp]موت طبیعی؛ یعنی تعطیل شدن قوای نفسانی از افعال خود به خاطر از بین رفتن ابزار آن؛ یعنی حرارت غریزی و موت اخترامی؛ یعنی با سببی از اسباب داخلی یا خارجی حرارت غریزی خاموش شود.[1][/]

اما آیا فرسودگی و ناتوانی طبیعی بدن سبب مرگ و مفارقت نفس و ارتحال آن به سرای دیگر است یا به فعلیت رسیدن قوا و استعدادات، موجب قطع تدبیر نفس و آمادگی او برای ارتحال می‌شود؟

دیدگاه اول، دیدگاه جالینوسی است. بیت زیر ناظر به همین دیدگاه است:
جان عزم رحیل کرد گفتم که مرو/ گفتا چه کنم؟ خانه فرو می‌آید

هنگامی که خانه بدن در حال فرو ریختن است، نفس چاره‌ای جز گریز ندارد. در این صورت فرقی میان موت طبیعی و موت اخترامی نیست.

در هر دو صورت، بدن به طور طبیعی یا به واسطه گلوله‌ای به طور اخترامی، قابلیت تعلق نفس را از دست داده و نفس چاره‌ای جز گریز ندارد.

چصدرالمتألهین، بدن را به کشتی تشبیه کرده است. کشتی بدن به اراده نفس در حرکت است. هرگاه نفس از تحریک بدن باز ایستد، حرکات و فعالیت‌های بدنی متوقف می‌شود.
بنابراین موت طبیعی به اراده خود نفس است و این نفس است که پس از طی مراحل کودکی و جوانی و پیری به مرحله‌ای می‌رسد که نیازی به تدبیر بدن نداردو باید مَرکبی را که به اراده و تدبیر خودش سالها خدمت کرده است، رها کند و به سوی عالم دیگر برود.

او در رد قول جالینوس و اتباعش می‌گوید:
[=&amp]سبب حیات سبب موت نیست، بلکه قضیه به عکس است؛ زیرا حرارت موجب تحلیل و تقلیل رطوبت و صرف آن در حرکت و استحاله می‌شود و چون حرارت از سوختن ماده پدید می‌آید خداوند متعال از طریق قوه غاذیه، مواد دیگری به بدن می‌رساند تا حرارت لازم تأمین شود. این برنامه تا هنگامی که قوه نفسانی به کمال برسد، ادامه می‌یابد. در این صورت از آن بی‌نیاز می‌شود.[2] [/]

از این رو نفس دارای سبب و حکمتی است که همان حرکت نفوس به سوی کمال است؛ چرا که غایتمندی آنها اقتضا می‌کند که هنگامی که به غایت حرکات خویش رسیدند، از حرکت باز ایستند و برای رسیدن به غایتی دیگر، حرکتی تازه آغاز کند. این حرکت تا موقعی که به فعلیت محض و عقلانیت صرف نرسیده‌اند، استمرار دارد.

باز ایستادن از حرکت موجودات دارای نفس، به خاطر رسیدن به مقصد و انتقال از آن مرحله به مرحله‌ای دیگر است. باز ایستادن از حرکت در این عالم، موت و آغاز حرکت در عالم دیگر، تولد است.

[=&amp]پس موت طبیعی عبارت است از استکمال نفس در این عالم و تحول آن به سوی عالم آخرت. در حقیقت، این نفس است که توجهی غریزی و سلوکی طبیعی به سوی مبدأ اعلی دارد.

تا زمانی که برای رسیدن به فعلیت، به این بدن نیاز دارد، تدبیر و تحریک آن را به طور کامل، بر عهده می‌گیرد. همین که به مرحله‌ای رسید که آن چه می‌خواسته بشود، شده و به هدفی که می‌خواسته رسیده، دیگر نیازی به این بدن و تحریک و تدبیر آن نیست و همچون مرکبی که برای رسیدن به شهری مورد نیاز بوده و بعد از رسیدن به آن شهر رها می‌شود، بدن هم سرانجام باید رها گردد. پس موت به «فعالیت» نفس بر می‌گردد نه «انفعال» آن.[3][/]

[=&amp]
نکته مهم اینکه به فعلیت رسیدن استعدادها به این معنی نیست که انسان به هنگام موت، سعادتمند باشد.

از آنجایی که در نهاد انسان هم استعداد فجور است و هم قوه تقوا، آنان که در جانب به فعلیت رسانیدن استعداد فجور کوشیده‌اند، به هنگام مرگ، یک معاویه یا عمروعاص یا صدام نابکارند و آنان که در جانب به فعلیت رسانیدن استعداد تقوا تلاش کرده‌اند، به هنگام مرگ، یک سلمان فارسی یا یک ابوذر غفاری اند و همه اینها مربوط است به موت طبیعی و اما موت غیر طبیعی یا اخترامی داستان دیگری دارد.

در موت اخترامی، این بدن است که به واسطه یک تصادف یا عاملی دیگر، قابلیت تحرک و تدبر را از دست می‌دهد و خواهی نخواهی رها می‌شود.[4] [/]


[/HR] [1]. ازدی، ۱۳۸۷: ۳/ ۱۲۲۱.

[2]. صدرالمتألهین، الشواهد الربوبیة، تصحیح آشتیانی، مشهد: دانشگاه مشهد، ۱۳۴۶، ص ۹۰.

[3]. همو، ص ۸۹.

[4]. صدرالمتألهین، الشواهد الربوبیة، تصحیح آشتیانی، مشهد: دانشگاه مشهود، ۱۳۴۶، ص ۸۹.

rezakh260;1004997 نوشت:
همچنین آیا کسی که می خواهد قدم در راه الهی بگذارد و سیر الی الله کند خیالش راحت باشد که حتما به مقصود خودش خواهد رسید اگر اجل معلق او را گرفتار نسازد؟

با عنایت به مطالب گذشته، به نظر می‌رسد موت طبیعی اختصاص به کسانی که سائر الی الله‌اند، ندارد.

باسمه المُمیت

سلام علیکم

rezakh260;1004997 نوشت:
آیا با توجه به این سخنان میشه نتیجه گرفت تمام افراد معمولی و عادی که از دنیا می روند به موت اخترامی یا همان اجل معلق از دنیا رفته اند؟

با نظر به مطالب نقل قول شده از حضرت امام(ره)ظاهرا همینطور است:

rezakh260;1004997 نوشت:
بلی اگر اخترام و عدم النیل الی الغایه بالنسبه به سیر انسان‏‎ ‎‏کاملی که برای خدا خلق شده و اشیاء دیگر هم به خاطر او خلق‏‎ ‎‏شده اند باشد، به این معنی همه ما دارای موت اخترامی بوده و‏‎ ‎‏تندباد اجل، میوه نارس را از درخت زندگی به زمین انداخته، هیچ‏‎ ‎‏کدام به غایت نرسیده، همه عاطل و باطل مانده ایم.

rezakh260;1004997 نوشت:
و همچنین آیا کسی که می خواهد قدم در راه الهی بگذارد و سیر الی الله کند خیالش راحت باشد که حتما به مقصود خودش خواهد رسید اگر اجل معلق او را گرفتار نسازد؟

پاسخ سؤال فوق هم در نقل قول مذکور بیان شده است:

rezakh260;1004997 نوشت:
هیچ‏‎ ‎‏کدام به غایت نرسیده، همه عاطل و باطل مانده ایم. کسی جز‏‎ ‎‏معصومین ـ علیهم السلام ـ و چند نفر قلیلی که مثل سلمان‏‎ ‎‏طابق النعل بالنعل تابع آنها شده اند، نیل به محبوب و وصل به‏‎‏‏غایت پیدا نکرده است و ما و حتی کمّلین از عرفا، نارس مانده ایم...»

حافظ;1005113 نوشت:
تا زمانی که برای رسیدن به فعلیت، به این بدن نیاز دارد، تدبیر و تحریک آن را به طور کامل، بر عهده می‌گیرد. همین که به مرحله‌ای رسید که آن چه می‌خواسته بشود، شده و به هدفی که می‌خواسته رسیده، دیگر نیازی به این بدن و تحریک و تدبیر آن نیست و همچون مرکبی که برای رسیدن به شهری مورد نیاز بوده و بعد از رسیدن به آن شهر رها می‌شود، بدن هم سرانجام باید رها گردد. پس موت به «فعالیت» نفس بر می‌گردد نه «انفعال» آن.[3]

نکته مهم اینکه به فعلیت رسیدن استعدادها به این معنی نیست که انسان به هنگام موت، سعادتمند باشد.

از آنجایی که در نهاد انسان هم استعداد فجور است و هم قوه تقوا، آنان که در جانب به فعلیت رسانیدن استعداد فجور کوشیده‌اند، به هنگام مرگ، یک معاویه یا عمروعاص یا صدام نابکارند و آنان که در جانب به فعلیت رسانیدن استعداد تقوا تلاش کرده‌اند، به هنگام مرگ، یک سلمان فارسی یا یک ابوذر غفاری اند و همه اینها مربوط است به موت طبیعی و اما موت غیر طبیعی یا اخترامی داستان دیگری دارد.

در موت اخترامی، این بدن است که به واسطه یک تصادف یا عاملی دیگر، قابلیت تحرک و تدبر را از دست می‌دهد و خواهی نخواهی رها می‌شود.[4]

با سلام

برای من سوالی پیش آمد. یک نوع مرگ را برای بنده نام ببرید که علت جسمانی نداشته باشد. اصلا امکان دارد فردی بدون تصادف و بدون هیچ بیماری فوت کند؟ نفس ناگهان به هدفش برسد و بدن را رها کند؟!!! به هر حال هر مرگی علت جسمانی دارد...در مورد معصوم هم همینطور بوده. یا ضربه شمشیر بوده یا سم. به هر حال این نفس نبوده که تصمیم بگیرد از بدن خارج شود و شهادت رخ بدهد. علتی جسمانی رخ داده نه نفسانی.
فرمودید در موت اخترامی بدن قابلیت تحرک و تدبر را از دست داده و خواهی نخواهی رها میشود! رها میشود؟ اصلا امکان دارد بدون اراده ی الهی مرگی رخ بدهد؟ همین فردی که از پشت بام افتاده و هنوز تکامل نفسش رخ نداده...حالا که نفس کامل نشده تکلیف چیست؟ باید تا ابدیت نفس کامل نشده رها بماند؟ مگر غیر از این است که مشیت الهی مرگ وی را رقم زده...بدون مشیت الهی برگی از درخت نمی افتد. حالا شخصی تصادف میکند و فوت میکند مگر میشود نفسش نصفه کاره رها شود؟!! ماموریتش در دنیا نصفه نیمه مانده و ناچار باید بدن را ترک کند...واقعا حکمت الهی اینطوری هست؟ این همه انسان خلق شده اند تا نصفه تکامل پیدا کنند...14نفر معصوم فقط کامل شوند...خیلی عجیب است!

[=&amp]قُلْ لا أَمْلِكُ لِنَفْسي ضَرًّا وَ لا نَفْعاً إِلاَّ ما شاءَ اللَّهُ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ إِذا جاءَ أَجَلُهُمْ فَلا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ[/]

[=&amp]بگو : من در باره خود جز آنچه خدا بخواهد مالك هيچ سود و زياني نيستم مرگ هر امتي را زماني معين است چون زمانشان فرا رسد ، نه يك ساعت تاخير كنند و نه يك ساعت پيش افتند[/][=&amp]
[/]

Niyaz;1005162 نوشت:
با سلام

برای من سوالی پیش آمد. یک نوع مرگ را برای بنده نام ببرید که علت جسمانی نداشته باشد. اصلا امکان دارد فردی بدون تصادف و بدون هیچ بیماری فوت کند؟ نفس ناگهان به هدفش برسد و بدن را رها کند؟!!! به هر حال هر مرگی علت جسمانی دارد...در مورد معصوم هم همینطور بوده. یا ضربه شمشیر بوده یا سم. به هر حال این نفس نبوده که تصمیم بگیرد از بدن خارج شود و شهادت رخ بدهد. علتی جسمانی رخ داده نه نفسانی.
فرمودید در موت اخترامی بدن قابلیت تحرک و تدبر را از دست داده و خواهی نخواهی رها میشود! رها میشود؟ اصلا امکان دارد بدون اراده ی الهی مرگی رخ بدهد؟ همین فردی که از پشت بام افتاده و هنوز تکامل نفسش رخ نداده...حالا که نفس کامل نشده تکلیف چیست؟ باید تا ابدیت نفس کامل نشده رها بماند؟ مگر غیر از این است که مشیت الهی مرگ وی را رقم زده...بدون مشیت الهی برگی از درخت نمی افتد. حالا شخصی تصادف میکند و فوت میکند مگر میشود نفسش نصفه کاره رها شود؟!! ماموریتش در دنیا نصفه نیمه مانده و ناچار باید بدن را ترک کند...واقعا حکمت الهی اینطوری هست؟ این همه انسان خلق شده اند تا نصفه تکامل پیدا کنند...14نفر معصوم فقط کامل شوند...خیلی عجیب است!

قُلْ لا أَمْلِكُ لِنَفْسي ضَرًّا وَ لا نَفْعاً إِلاَّ ما شاءَ اللَّهُ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ إِذا جاءَ أَجَلُهُمْ فَلا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ
بگو : من در باره خود جز آنچه خدا بخواهد مالك هيچ سود و زياني نيستم مرگ هر امتي را زماني معين است چون زمانشان فرا رسد ، نه يك ساعت تاخير كنند و نه يك ساعت پيش افتند

با سلام. ببینید من خودم هم زیاد در این بحث زیاد بلد نیستم. ولی تا اونجایی که فهمیدم اینه که بحث ما سر علت نیست بحث ما اینه که ما دو نوع مرگ داریم یکی اخترامیه که حالا به هر دلیلی میتونه اتفاق بیوفته ولی میشه اون رو تغییر داد و با توجه به شرایط عوض میشه ولی مرگ دیگر که به آن حتمی یا مسمی یا محتوم می گویند به این شکله که زمانی اتفاق میوفته که نفس تا اندازه ای که ظرفیت تکامل در این دنیا را داشته تکامل می یابد و دیگر قابلیت تکامل بیشتر را ندارد به همین دلیل باید نفس از بدن مادی جدا شود خب حالا همین جدا شدن باید یک دلیلی داشته باشه دیگه مثلا برای امامان معصوم با ضربت خوردن شمشیر یا سموم یا برای هر فرد دیگر میتونه هر علتی داشته باشه. امیدوارم تونسته باشم منظورمو رسانده باشم.

حافظ;1005113 نوشت:
هنگامی که خانه بدن در حال فرو ریختن است، نفس چاره‌ای جز گریز ندارد. در این صورت فرقی میان موت طبیعی و موت اخترامی نیست.

ببخشید این که گفته شده مگر در موت طبیعی نفس بدن را ترک نمی کند؟ اینجا گفته شده خانه بدن در حال فرو ریختن باشد در حالی که در موت طبیعی نفس می خواهد بدن را ترک کند و فرقی هم نمی کند که بدن سالم باشد یا نه. خیلی ممنون

rezakh260;1005171 نوشت:
اینجا گفته شده خانه بدن در حال فرو ریختن باشد در حالی که در موت طبیعی نفس می خواهد بدن را ترک کند و فرقی هم نمی کند که بدن سالم باشد یا نه.

در نظر عامه مردم، چون بدن مریض و ناتوان شده، نفس از او جدا می‌شود در حالی که به نظر صدرا، چون نفس در فعلیتش به نهایت میرسد، دست از اداره و تدبیر بدن بر می‌دارد

به همین جهت، بدن مریض و ناتوان و در نهایت مضمحل می‌شود. پس نفس و بدن، در قوه و فعلیت و شدت و ضعف، پس از رسیدن بدن به رشد نهایی، به طور معکوس عمل می‌کنند

یعنی هر چه نفس، قوی تر و کامل‌تر و بالفعل‌تر شود، بدن ضعیف‌تر و مریض‌تر می‌شود تا جایی که نفس با رسیدن به کمال نهایی‌اش از بدن جدا می‌شود و بدن نابود می‌گردد.
با این توضیح که کمال نهایی برای همه به معنای سعادت نیست بلکه برای برخی رو به سوی شقاوت دارد.

از نظر صدرا، هر فرسودگی‌ایی که برای بدن رخ می‌دهد و دارای منشئی بیرون از بدن نیست، به فعلیت یافتن نفس مستند می‌شود که چون نفس در حال فعلیت یافتن است و تدبیرش نسبت به بدن کاهش یافته، فلان مریضی، بر بدن عارض شده است در حالی که این نقد به این دیدگاه وارد است که رخدادها منحصر به رخدادهای بیرون از بدن نیست.

Niyaz;1005162 نوشت:
برای من سوالی پیش آمد. یک نوع مرگ را برای بنده نام ببرید که علت جسمانی نداشته باشد. اصلا امکان دارد فردی بدون تصادف و بدون هیچ بیماری فوت کند؟

از اشکالاتی که به نظر ملاصدرا در باب تقسیم مرگ به طبیعی و اخترامی وارد است این است که مرز دقیق این دو مرگ چیست؟

آیا مثلا کسی که در سن جوانی سکته کرده، از کجا می‌توان فهمید که مرگ او به علت استقلال نفس از تدبیر بدن بوده یا این که بدن خراب شده و نفس مجبور به کوچ کردن شده است؟ بنابراین، ایشان هیچ معیاری برای تشخیص این دو مرگ ارائه نداده است.

شاید باید دامنه مفهوم حادث یا اتفاق را گسترده‌تر کنیم و برخلاف سخن صدرا حادثه را تنها به امور بیرون از بدن منحصر نکنیم.

Niyaz;1005162 نوشت:
اصلا امکان دارد بدون اراده ی الهی مرگی رخ بدهد؟

همه چیز با اراده تکوینی خداوند محقق می‌شود اما قضیه انسان با همه موجودات متفاوت است

انسان در سایه اعمال اختیاری خود آینده‌اش را برای خودش رقم می‌زند؛ خدا هم این خواستنِ او را تنفیذ می‌کند

اعمالی از قبیل قطع رحم و ... باعث جلو افتادن اجل معلق می‌شود.

Niyaz;1005162 نوشت:
همین فردی که از پشت بام افتاده و هنوز تکامل نفسش رخ نداده...حالا که نفس کامل نشده تکلیف چیست؟ باید تا ابدیت نفس کامل نشده رها بماند؟ مگر غیر از این است که مشیت الهی مرگ وی را رقم زده...بدون مشیت الهی برگی از درخت نمی افتد.

اولا مشیت خود انسان نیز تأثیر گذار است (لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین)

ثانیا، مرگ تنها پایان یافتن نوعی حرکت نفس در دنیا است نه پایان یافتن هر نوعی از حرکت و تکامل نفس در برزخ و عالم پس از مرگ

ثالثا، حتی اگر خود فرد به طور صد در صد در این تقدیم و تأخیر دخیل نبوده باشد، خداوند این خلل را جبران خواهد کرد. (به مقتضای اسم جابر خداوند)

حافظ;1005353 نوشت:
ثالثا، حتی اگر خود فرد به طور صد در صد در این تقدیم و تأخیر دخیل نبوده باشد، خداوند این خلل را جبران خواهد کرد. (به مقتضای اسم جابر خداوند)

ببخشید این که میگید حتی اگر خود فرد صد در صد دخیل نبوده خداوند برایش جبران خواهد کردم مگر فردی که هنوز نفسش تکامل نیافته به طور طبیعی از دنیا می رود؟ مگر در همین مطالب گذشته نگفته شده که به علت های مختلف شخصی که هنوز نفسش تکامل نیافته از دنیا می رود پس نتیجه می گیریم که خود فرد دخیل هست یعنی می توانست اجلش را به تاخیر بیندازد. در نهایت منظورم اینه که مگر می شود نفسی که هنوز تکامل نیافته را خداوند جانش را بگیرد یعنی همان موت طبیعی و حتمی او فرا برسد اگر اینطور باشه با مطالبی که گفته شده تضاد خواهد داشت. خیلی ممنون

rezakh260;1005408 نوشت:
مگر می شود نفسی که هنوز تکامل نیافته را خداوند جانش را بگیرد یعنی همان موت طبیعی و حتمی او فرا برسد

باسلام؛
طبق مبنای جناب ملاصدرا، خیر.

اما فراموش نکنید که انسان‌ها در عالم تزاحمی که نقص و شرور از لوازم آن است، چیدمان یافته اند.

حافظ;1005420 نوشت:
باسلام؛
طبق مبنای جناب ملاصدرا، خیر.

اما فراموش نکنید که انسان‌ها در عالم تزاحمی که نقص و شرور از لوازم آن است، چیدمان یافته اند.

سلام. ببخشید امکانش هست یه مقدار بیشتر توضیح بدید یا اینکه یک منبعی معرفی کنید برای مطالعه بیشتر خیلی ممنون

rezakh260;1005522 نوشت:
سلام. ببخشید امکانش هست یه مقدار بیشتر توضیح بدید یا اینکه یک منبعی معرفی کنید برای مطالعه بیشتر خیلی ممنون

با سلام
اراده خداوند بر این تعلق گرفته تا انسان با اختیار خویش راه خیر را در پیش بگیرد

لازمه‌ی وصول انسان به سعادت مختارانه، قرار گرفته انسان در دوگانه عقل و هوا و یا خیر و شر است

یکی از عوامل مهم موت اخترامی، شروری است که نشأت گرفته از وجود اختیار در انسان است

وجود این اختیار،‌ اگر چه در مواردی، منجر به تولید شر است اما در احسن بودن نظام عالم دخیل است

پس وجودش خیر و به مصلحت نظام احسن است

پس نباید با نظر به این شرور، حکمت خداوند و احسن بودن نظام خلقت را زیر سؤال برد.

در موت اخترامی، شخص گرفتار فرصت‌سوزی می‌شود؛

این فرصت سوزی، از دو حال خارج نیست؛

یا این که خودش در این فرصت‌سوزی مقصر است (از آثار و لوازم اعمال خودش بوده)؛

در این صورت، امر واضح است

یا این که خودش در این فرصت‌سوزی هیچ تقصیری نداشته؛

در این صورت، اسم جابر الهی، فرصت‌ سوخته‌اش را جبران خواهد کرد

حافظ;1005525 نوشت:
یا این که خودش در این فرصت‌سوزی هیچ تقصیری نداشته؛

باسلام وقت بخیر. عیدتون مبارک.
ببخشید منظورتون اینه که بعضی وقت ها با توجه به شرور هایی که خداوند در عالم قرار داده انسان آسیب می بیند؟ یعنی اینکه انسان هیچ نقشی در آن ندارد و خدا هم همینطور؟ یعنی وقتی انسان از همه لحاظ حواسش را جمع می کند ولی ناگهان از جایی و به طور طبیعی آسیبی به او وارد می شود؟

rezakh260;1005680 نوشت:
با توجه به شرور هایی که خداوند در عالم قرار داده انسان آسیب می بیند؟

سلام علیکم
اسعدالله ایاکم

خداوند اراده‌ی اصلی‌اش بر شرور در عالم قرار نگرفته بلکه نمی‌شود عالم ماده باشد اما تزاحم در آن نباشد

برای وصول انسان به کمال انسانی، ناگزیر از عالم ماده‌ایم (عالم ماده به عنوان زمین مسابقه است)

rezakh260;1005680 نوشت:
وقتی انسان از همه لحاظ حواسش را جمع می کند ولی ناگهان از جایی و به طور طبیعی آسیبی به او وارد می شود؟

موت اخترامی یکی از همین مصادیق است.

توضیحات خوندم واقعا برام مفید بود اگاهیم درباره مرگ بالا رفت

ممنون

حافظ;1005776 نوشت:
سلام علیکم
اسعدالله ایاکم

خداوند اراده‌ی اصلی‌اش بر شرور در عالم قرار نگرفته بلکه نمی‌شود عالم ماده باشد اما تزاحم در آن نباشد

برای وصول انسان به کمال انسانی، ناگزیر از عالم ماده‌ایم (عالم ماده به عنوان زمین مسابقه است)

خیلی ممنون از اینکه به همه سوالات پاسخ دادید. و من الله توفیق

حافظ;1005353 نوشت:

در نظر عامه مردم، چون بدن مریض و ناتوان شده، نفس از او جدا می‌شود در حالی که به نظر صدرا، چون نفس در فعلیتش به نهایت میرسد، دست از اداره و تدبیر بدن بر می‌دارد

به همین جهت، بدن مریض و ناتوان و در نهایت مضمحل می‌شود. پس نفس و بدن، در قوه و فعلیت و شدت و ضعف، پس از رسیدن بدن به رشد نهایی، به طور معکوس عمل می‌کنند

یعنی هر چه نفس، قوی تر و کامل‌تر و بالفعل‌تر شود، بدن ضعیف‌تر و مریض‌تر می‌شود تا جایی که نفس با رسیدن به کمال نهایی‌اش از بدن جدا می‌شود و بدن نابود می‌گردد.
با این توضیح که کمال نهایی برای همه به معنای سعادت نیست بلکه برای برخی رو به سوی شقاوت دارد.

از نظر صدرا، هر فرسودگی‌ایی که برای بدن رخ می‌دهد و دارای منشئی بیرون از بدن نیست، به فعلیت یافتن نفس مستند می‌شود که چون نفس در حال فعلیت یافتن است و تدبیرش نسبت به بدن کاهش یافته، فلان مریضی، بر بدن عارض شده است در حالی که این نقد به این دیدگاه وارد است که رخدادها منحصر به رخدادهای بیرون از بدن نیست.

از اشکالاتی که به نظر ملاصدرا در باب تقسیم مرگ به طبیعی و اخترامی وارد است این است که مرز دقیق این دو مرگ چیست؟

آیا مثلا کسی که در سن جوانی سکته کرده، از کجا می‌توان فهمید که مرگ او به علت استقلال نفس از تدبیر بدن بوده یا این که بدن خراب شده و نفس مجبور به کوچ کردن شده است؟ بنابراین، ایشان هیچ معیاری برای تشخیص این دو مرگ ارائه نداده است.

شاید باید دامنه مفهوم حادث یا اتفاق را گسترده‌تر کنیم و برخلاف سخن صدرا حادثه را تنها به امور بیرون از بدن منحصر نکنیم.

همه چیز با اراده تکوینی خداوند محقق می‌شود اما قضیه انسان با همه موجودات متفاوت است

انسان در سایه اعمال اختیاری خود آینده‌اش را برای خودش رقم می‌زند؛ خدا هم این خواستنِ او را تنفیذ می‌کند

اعمالی از قبیل قطع رحم و ... باعث جلو افتادن اجل معلق می‌شود.

اولا مشیت خود انسان نیز تأثیر گذار است (لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین)

ثانیا، مرگ تنها پایان یافتن نوعی حرکت نفس در دنیا است نه پایان یافتن هر نوعی از حرکت و تکامل نفس در برزخ و عالم پس از مرگ

ثالثا، حتی اگر خود فرد به طور صد در صد در این تقدیم و تأخیر دخیل نبوده باشد، خداوند این خلل را جبران خواهد کرد. (به مقتضای اسم جابر خداوند)

سلام
اینکه در موت طبیعی این نفس است که عامل فرسودگی بدن میشود در علم پزشکی قابل نقض است
علم پزشکی میگوید با ورزش و تغذیه مناسب عمر آدمی و بدن مادی بیشتر میشود..مثلا پانزده سال بیشتر عمر میکنید..و این تقریبا ثابت شده است..در حالی که طبق ادعای جناب ملاصدرا قاعدتا وضعیت بدن نقشی در عمر آن ندارد!
یا به قول شما مرز موت طبیعی و اخترامی در نظر ایشان معلوم نیست
و با این حساب موت طبیعی یک پدیده ی نادری است و عمومیت ندارد که بخواهیم چنین تقسیماتی داشته باشیم
ضمن اینکه باز به قول خودتان تکامل منحصر در حیات دنیا نیست

الکی;1006895 نوشت:
علم پزشکی میگوید با ورزش و تغذیه مناسب عمر آدمی و بدن مادی بیشتر میشود..مثلا پانزده سال بیشتر عمر میکنید

باسلام
خب ایشان -ملاصدرا- می‌توانند دو تا پاسخ به شما بدهند؛

پاسخ اول: ورزش و تغذیه، از موت اخترامی جلوگیری می‌کند یعنی به اصطلاح فنی، کارکرد ورزش، عدم المانع است جلوی مانع را می‌گیرد تا نفس به حیات و کار خودش ادامه دهد؛

پاسخ دوم: تأثیر اصلی ورزش، روی روح است -اگر چه از طریق بدن-. در واقع ورزش باعث تقویت بنیه‌ی نفس است منتهی، کار بدنی و جسمی، ابزار این کار است.

بر فرض پاسخ دوم را نپذیرید، نپذیرفتن پاسخ اول مشکل است.

حافظ;1006905 نوشت:

باسلام
خب ایشان -ملاصدرا- می‌توانند دو تا پاسخ به شما بدهند؛

پاسخ اول: ورزش و تغذیه، از موت اخترامی جلوگیری می‌کند یعنی به اصطلاح فنی، کارکرد ورزش، عدم المانع است جلوی مانع را می‌گیرد تا نفس به حیات و کار خودش ادامه دهد؛

پاسخ دوم: تأثیر اصلی ورزش، روی روح است -اگر چه از طریق بدن-. در واقع ورزش باعث تقویت بنیه‌ی نفس است منتهی، کار بدنی و جسمی، ابزار این کار است.

بر فرض پاسخ دوم را نپذیرید، نپذیرفتن پاسخ اول مشکل است.


سلام

این نظریه قابل اثبات نیست
فرسودگی بنا و یا خشک شدن درخت و دگرگونی های محیط زیست چی؟
آیا به کمال نفسشان مربوط است؟
به نظر من دگرگونی های محیط زیست شاهدی بر چگونگی تغیرات بدن است بدون اینکه ارتباط به نفس داشته باشد

الکی;1007161 نوشت:
این نظریه قابل اثبات نیست

با سلام
البته من الان در نقش مدافع این نظریه نیستم

الکی;1007161 نوشت:
فرسودگی بنا و یا خشک شدن درخت و دگرگونی های محیط زیست چی؟

پاسخ اول: آنها هم دارای نفس اند منتهی درک ما از چگونگی نفس آنها قاصر است.

با مبنای ایشان در باب نظریه حرکت جوهری نیز سازگاری دارد.

پاسخ دوم؛ ایشان مي‌تواند این پاسخ را بدهد که این دسته‌بندی اساسا برای انسان است در جمادات و نباتات جاری نیست

بسم الله الرحمن الرحیم
سؤال:
با توجه به نظر امام خمینی (ره) در مورد «موت اخترامی و موت طبیعی» که در کتاب «معاد از دیدگاه امام خمینی» آمده است؛
۱- آیا می‌توان نتیجه گرفت تمام افراد معمولی و عادی که از دنیا می‌روند به موت اخترامی یا همان اجل معلق از دنیا رفته‌اند؟
۲- آیا می‌توان گفت اگر کسی در نهایت به موت طبیعی از دنیا برود در صورتی که قدم در سیر و سلوک الی‌الله گذاشته باشد، حتما به مقصود خویش خواهد رسید؟

پاسخ:
نقل سخن امام خمینی در مورد موت اخترامی و موت طبیعی:
«برای اغلب ما "موت اخترامی" روی می دهد نه "موت طبیعی"،‏‎ ‎‏موت طبیعی برای معصوم است که سلامت مانده ‏‏حَتّی مَطْلَعِ الْفَجْر.

"موت طبیعی" که لایتأخّر ساعة و لا یتقدّم ابدا، زمانی است که‏‎ ‎‏به هر اندازه که مادّه استعداد قبول فیض داشته به آن افاضه صور‏‎ ‎‏شود. وقتی از ناحیه مفاض آنچه امکان داشت عطا شد و محلّ‏‎ ‎‏قابل هم به اندازه ای که مستعدّ قبول بود دریافت فیض کرد و همه‏‎ ‎‏قوّه هایش به فعلیّت رسید و نفس مستقل شد، دیگر امکان ندارد‏‎ ‎‏حتّی به اندازه یک آن، نَفس در بدن باقی بماند .‏..

موت دیگر «موت اخترامی» است، که در اخبار از آن به "موت‏ معلّق و اجل معلّق" تعبیر آورده اند‏ و بگونه‌ای نیست که تأخیر و‏‎ ‎‏تقدیم آن ممکن نباشد. این مرگ از تصادفات خارجیّه حاصل‏‎ ‎‏می شود، در شرایطی که هنوز در مادّه استعداد قبول صورت مانده‏‎ ‎‏و صورت و نفس همچنان قابلیّت تکامل یافتن در این مادّه را‏‎ ‎‏دارند، و حرکت جوهریّه نفس نیز تمام نشده، و استعداد مادّه هم‏‎ ‎‏به آخر نرسیده است، منتها از خارج خللی در بدن حاصل‏‎ ‎‏می شود؛ مثلاً شخص از پشت بامی می افتد، یا زیر ماشینی می رود‏‎ ‎‏و یا گلوله ای به او اصابت می کند، اگر این خلل خارجی نباشد مادّه‏‎ ‎‏هنوز مستعدّ قبول صور و تکامل یافتن است، و نفس هم هنوز‏‎ ‎‏مستقل نشده و به بدن احتیاج دارد، لکن به سبب خلل و آسیبی که‏‎ ‎‏از خارج رسیده، بدن خرد شده یا استخوان‌ها شکسته، و یا موانع داخلی، بدن را هدم کرده و از لیاقت این که نفس در این ماده باشد انداخته‌اند.

اینجاست که خانه فرو می‌ریزد و نفس هم ناچار می‌شود بیرون برود. در این بین اگر طبیب توانست در رفع خلل بدن بکوشد و آن را ترمیم کند و این بنای آسیب‌دیده را بنّایی کند، نفس می‌تواند به حرکتش ادامه بدهد، و البته این طور نیست که نفس در رفع این آسیب، کمک نکرده باشد، بلکه عمده‌ی کار را او انجام می‌دهد.

بالجمله اگر این خلل را طبیب و شکسته‌بندی رفع نمود، و یا توسط نبی یا ولی یا اهل کرم و کرامات اعجازی رخ داد و خانه شکسته تعمیر شد، نفس در بدن باقی می‌ماند و چون هنوز نفس مستقل نشده بود و استعدادهای بدن بتمامه به فعلیت نرسیده بودند، موت اتفاق نمی‌افتد.

این موت، معلق بود به این که طبیب از خارج مشغول تعمیر نباشد، و یا موت، معلق بود به این که استخوان خرد شده را درست نکنند و نبندند، و یا موت، معلق بود به این که اهل کرامتی بر اثر نفَس کیمیای خود این خلل را درست نکند، و یا موت معلق بود به این که میکروبهایی که هجوم آورده بودند و بدن را تهدید می‌کردند، به دوای تلخ طبیب از بین نروندتا بتوانند کار خودشان را بکنند و خانه را فرود بیاورند ... و چون خانه فرود آید نفس می‌رود و اگر کسی نگذاشت که خانه بدن فرود آید نفس هم نمی‌رود. ولی در "مرگ حتی" نفس می‌رود چون که خانه فرو آمده، و فرو آمدن این و رفتن آن از اموری نیست که به شفاعت شفیعی چاره بردار باشد.

گفتیم که نفس،‌ صورت بدن است و بدن تابع ذاتی نفس می‌باشد و نفس با توجه به تجرد و حرکت جوهریه‌اش، رو به استقلال از عالم ماده، و رو به عالم غیب در حرکت است، و لذا هر چه تجردش بیشتر شود، مجذوبیتش به عالم غیب زیادتر، و اشتغالش به طبیعت کمتر خواهد شد. به همین سبب است که بدن در اثر قطع نظر نفس، بتدریج دچار کلال و ملال، و ضعف و انحطاط و سستی قوا می‌شود تا وقتی که نفس به استقلال تام برسد. در اینجا دیگر بطور کلی بدن را دور می‌اندازد و بطور تام و کامل، از طبیعت اعراض می‌نماید پس از آن که مدتها بود به اعراض تدریجی ذاتی قهری، به سمت جدا شدن از بدن حرکت می‌کرد. این معنی "موت طبیعی" است.[1]

بلی اگر اخترام و عدم النیل الی الغایه بالنسبه به سیر انسان‏‎ ‎‏کاملی که برای خدا خلق شده و اشیاء دیگر هم به خاطر او خلق‏‎ ‎‏شده اند باشد، به این معنی همه ما دارای موت اخترامی بوده و‏‎ ‎‏تندباد اجل، میوه نارس را از درخت زندگی به زمین انداخته، هیچ‏‎ ‎‏کدام به غایت نرسیده، همه عاطل و باطل مانده‌ایم. کسی جز‏‎ ‎‏معصومین ـ علیهم السلام ـ و چند نفر قلیلی که مثل سلمان‏‎ ‎‏طابق النعل بالنعل تابع آنها شده اند، نیل به محبوب و وصل به‏‎‏‏غایت پیدا نکرده است و ما و حتی کمّلین از عرفا، نارس مانده ایم ...[2]»

ازدی در معنای لغوی موت می‌گوید موت عبارت است از انقطاع علاقه نفس با جسد، که گاهی طبیعی است و گاهی اخترامی.

موت طبیعی؛ یعنی تعطیل شدن قوای نفسانی از افعال خود به خاطر از بین رفتن ابزار آن؛ یعنی حرارت غریزی و موت اخترامی؛ یعنی با سببی از اسباب داخلی یا خارجی حرارت غریزی خاموش شود.[3]

اما آیا فرسودگی و ناتوانی طبیعی بدن سبب مرگ و مفارقت نفس و ارتحال آن به سرای دیگر است یا به فعلیت رسیدن قوا و استعدادات، موجب قطع تدبیر نفس و آمادگی او برای ارتحال می‌شود؟

دیدگاه اول، دیدگاه جالینوسی است. بیت زیر ناظر به همین دیدگاه است:

جان عزم رحیل کرد گفتم که مرو/ گفتا چه کنم؟ خانه فرو می‌آید

هنگامی که خانه بدن در حال فرو ریختن است، نفس چاره‌ای جز گریز ندارد. در این صورت فرقی میان موت طبیعی و موت اخترامی نیست.

در هر دو صورت، بدن به طور طبیعی یا به واسطه گلوله‌ای به طور اخترامی، قابلیت تعلق نفس را از دست داده و نفس چاره‌ای جز گریز ندارد.

دیدگاه دوم از آن صدرالمتألهین است. صدرالمتألهین، بدن را به کشتی تشبیه کرده است. کشتی بدن به اراده نفس در حرکت است. هرگاه نفس از تحریک بدن باز ایستد، حرکات و فعالیت‌های بدنی متوقف می‌شود.

بنابراین موت طبیعی به اراده خود نفس است و این نفس است که پس از طی مراحل کودکی و جوانی و پیری به مرحله‌ای می‌رسد که نیازی به تدبیر بدن ندارد و باید مَرکبی را که به اراده و تدبیر خودش سالها خدمت کرده است، رها کند و به سوی عالم دیگر برود.

او در رد قول جالینوس و اتباعش می‌گوید:

سبب حیات سبب موت نیست، بلکه قضیه به عکس است؛ زیرا حرارت موجب تحلیل و تقلیل رطوبت و صرف آن در حرکت و استحاله می‌شود و چون حرارت از سوختن ماده پدید می‌آید خداوند متعال از طریق قوه غاذیه، مواد دیگری به بدن می‌رساند تا حرارت لازم تأمین شود. این برنامه تا هنگامی که قوه نفسانی به کمال برسد، ادامه می‌یابد. در این صورت از آن بی‌نیاز می‌شود.[4]

از این رو نفس دارای سبب و حکمتی است که همان حرکت نفوس به سوی کمال است؛ چرا که غایتمندی آنها اقتضا می‌کند که هنگامی که به غایت حرکات خویش رسیدند، از حرکت باز ایستند و برای رسیدن به غایتی دیگر، حرکتی تازه آغاز کند. این حرکت تا موقعی که به فعلیت محض و عقلانیت صرف نرسیده‌اند، استمرار دارد.

باز ایستادن از حرکت موجودات دارای نفس، به خاطر رسیدن به مقصد و انتقال از آن مرحله به مرحله‌ای دیگر است. باز ایستادن از حرکت در این عالم، موت و آغاز حرکت در عالم دیگر، تولد است.

پس موت طبیعی عبارت است از استکمال نفس در این عالم و تحول آن به سوی عالم آخرت. در حقیقت، این نفس است که توجهی غریزی و سلوکی طبیعی به سوی مبدأ اعلی دارد. تا زمانی که برای رسیدن به فعلیت، به این بدن نیاز دارد، تدبیر و تحریک آن را به طور کامل، بر عهده می‌گیرد. همین که به مرحله‌ای رسید که آن چه می‌خواسته بشود، شده و به هدفی که می‌خواسته رسیده، دیگر نیازی به این بدن و تحریک و تدبیر آن نیست و همچون مرکبی که برای رسیدن به شهری مورد نیاز بوده و بعد از رسیدن به آن شهر رها می‌شود، بدن هم سرانجام باید رها گردد. پس موت به «فعالیت» نفس بر می‌گردد نه «انفعال» آن.[5]

نکته مهم اینکه به فعلیت رسیدن استعدادها به این معنی نیست که انسان به هنگام موت، سعادتمند باشد.
از آنجایی که در نهاد انسان هم استعداد فجور است و هم قوه تقوا، آنان که در جانب به فعلیت رسانیدن استعداد فجور کوشیده‌اند، به هنگام مرگ، یک معاویه یا عمروعاص یا معاویه نابکارند و آنان که در جانب به فعلیت رسانیدن استعداد تقوا تلاش کرده‌اند، به هنگام مرگ، یک سلمان فارسی یا یک ابوذر غفاری اند و صد البته که اینها مربوط است به موت طبیعی و اما موت غیر طبیعی یا اخترامی داستان دیگری دارد. در آن قسم، این بدن است که به واسطه یک تصادف یا عاملی دیگر، قابلیت تحرک و تدبر را از دست می‌دهد و خواهی نخواهی رها می‌شود.[6]

پس مرگ طبیعی به اختلاف نفوس انسانی در مراتب سعادت و شقاوت، یعنی به اختلاف در غایات، متفاوت است.[7]

در مرگ طبیعی تا حدی که جسد، استعداد قبول فیض داشته باشد، افاضه‌ی صور به آن صورت می‌گیرد. وقتی از ناحیه مفاض، آن چه امکان داشت عطا شد، و قابل به اندازه‌ای که مستعد قبول بود، دریافت فیض کرد و قوه‌هایش به فعلیت رسید، نفس مستقل می‌شود به گونه‌ای که امکان بقایش در بدن وجود ندارد

بنابراین، خروج نفس از بدن امر دل‌بخواهی نیست بلکه استقلال کامل نفس عین خروجش از بدن است. و این استقلال، به اختیار نیست بلکه بر طبق حرکت جبری جوهریِ موجود است. پس ممکن نیست این جدایی، لحظه‌ای این طرف و آن طرف شود: «لا یستأخرون ساعة و لا یستقدمون» (اعراف: ۳۴).

اما موت اخترامی طور دیگری است. در احادیث از آن به اجل معلق تعبیر شده.

در این مرگ، تقدیم و تأخیر ممکن است. زیرا از اتفاقات بیرونی حاصل می‌شود.

در اینجا، هنوز حرکت جوهری نفس تمام نشده و استعداد ماده هم به آخر نرسیده، ولی از خارج خللی بر بدن وارد می‌شود مثلا انسان به قتل می‌رسد. در این جا نفس ناچار است که بیرون رود.

از اشکالاتی که به نظر ملاصدرا در باب تقسیم مرگ به طبیعی و اخترامی وارد است این است که مرز دقیق این دو مرگ چیست؟ آیا کسی که در سن جوانی سکته کرده، از کجا می‌توان فهمید که مرگ او به علت استقلال نفس از تدبیر بدن بوده یا این که بدن خراب شده و نفس مجبور به کوچ کردن شده است؟ بنابراین، ایشان هیچ معیاری برای تشخیص این دو مرگ ارائه نداده است.

شاید باید دامنه مفهوم حادث یا اتفاق را گسترده‌تر کنیم و برخلاف سخن صدرا حادثه را تنها به امور بیرون از بدن منحصر نکنیم.

از نظر صدرا، هر فرسودگی‌ایی که برای بدن رخ می‌دهد و دارای منشئی بیرون از بدن نیست، به فعلیت یافتن نفس مستند می‌شود که چون نفس در حال فعلیت یافتن است و تدبیرش نسبت به بدن کاهش یافته، فلان مریضی، بر بدن عارض شده است در حالی که رخدادها منحصر به رخدادهای بیرون از بدن نیست.

در نظر عامه مردم، چون بدن مریض و ناتوان شده، نفس از او جدا می‌شود در حالی که به نظر صدرا، چون نفس در فعلیتش به نهایت میرسد، دست از اداره و تدبیر بدن بر می‌دارد به همین جهت، بدن مریض و ناتوان و در نهایت مضمحل می‌شود. پس نفس و بدن، در قوه و فعلیت و شدت و ضعف، پس از رسیدن بدن به رشد نهایی، به طور معکوس عمل می‌کنند یعنی هر چه نفس، قوی تر و کامل‌تر و بالفعل‌تر شود، بدن ضعیف‌تر و مریض‌تر می‌شود تا جایی که نفس با رسیدن به کمال نهایی‌اش از بدن جدا می‌شود و بدن نابود می‌گردد.

نتیجه:

پاسخ قسمت اول:
با توجه به مطالب گفته شده، تنها در صورتی می‌توان گفت تمام افرادی که از دنیا می‌روند به جز انسان‌های‌ کامل، به مرگ اخترامی از دنیا می‌روند که بگوییم در میان انسان‌ها، چون تنها انسان کامل در حفاظت از اعتدال مزاج عنصری خویش مهارت کامل دارد؛ در سایه این محافظت، خطری از ناحیه جسد -بدن- جوهر نفسش را تهدید نمی‌کند و جوهر نفسِ او، با خاطری مطمئن، به حرکت استدراجی خویش ادامه می‌دهد. اما غیر کمل، به دلیل جهل نسبی و عدم وقوف کامل آنها بر نحوه‌ی حفاظت از تعادل مزاج عنصریِ خویش، زودتر از موعد، مرکبِ راهوارِ نفس خویش را تخریب کرده، نفسشان دچار موت اخترامی خواهد شد.

البته این فرضیه در صورتی صحیح است که رخدادهای تخریب‌کننده‌ی بدن –که عامل مرگ اخترامی‌اند- را منحصر در بیرون از بدن نکنیم و الا، نمی‌توان به این پاسخ نیز اعتنا داشت.

پاسخ قسمت دوم:
با توجه به این که به فعلیت رسیدن استعدادهای ذاتی انسان، تنها در رسیدن به سعادت خلاصه نمی‌شود بلکه می‌تواند با انتخاب خویش، سر از شقاوت نیز در آورد، نمی‌توان گفت حتی اگر کسی به موت طبیعی از دنیا رود و در مسیر سیر و سلوک الی‌الله گام بردارد، وصول به کمال اختیاری‌اش قهری و تضمین‌شده است چرا که این وادی، پر از خطرها و گردنه‌های بسیار است؛ پس ضروری است شخص سالک همواره خود را در معرض آسیب دیده، با دو بال خوف و رجا حرکت کند. چه بسیار کسانی که در این مسیر به توفیقاتی دست یافته اما در اثر رعونت‌های نفسانی، به قهقرا تنزل کرده‌اند.

از این رو، علم عرفان عملی، به انگیزه‌ی راهنمایی سالکین در مورد فراز و نشیب و خطرهای راه تدوین گشته است.

منابع
[1]. امام خمینی، سیدروح‌الله،‌ تدوین فروغ السادات رحیم‌پور، بی‌جا: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸ ش، چ اول، ص ۱۴۱ – ۱۴۴.
[2]. پاسخگو برای این قسمت آدرسی نیافت.
[3]. ازدی، عبد‌الله محمد، کتاب الماء، تهران: دانشگاه علوم‌ پزشکی ایران، ۱۳۸۷، ج۳، ۱۲۲۱.
[4]. همو، ۱۳۴۶، ص ۹۰.
[5]. همو، ص ۸۹.
[6]. ر.ک: صدرالمتألهین، الشواهد الربوبیة، تصحیح آشتیانی، مشهد: دانشگاه مشهود، ۱۳۴۶، ص ۸۹.
[7]. صدرالمتألهین، الحکمة المتعالیة، تهران: دارالمعارف الاسلامیة، ۱۳۷۹ ق، چ دوم، ج۹، ص ۵۰.

موضوع قفل شده است