جمع بندی ملاک های تعیین دیه

تب‌های اولیه

29 پستها / 0 جدید
آخرین ارسال
ملاک های تعیین دیه

باسلام واحترام
مستندا باتوجه به فقه وقواعد وفتاوای فقهی ایا دیات منحصر در یکی از امور ششگانه تشریح شده درفقه است یااین موارد تمثیلی است؟

width: 700 align: center

[TD="align: center"]با نام و یاد دوست

[/TD]

[TD="align: center"][/TD]


کارشناس بحث: استاد مستنبط

[TD][/TD]

احمد;1014317 نوشت:
باسلام واحترام
مستندا باتوجه به فقه وقواعد وفتاوای فقهی ایا دیات منحصر در یکی از امور ششگانه تشریح شده درفقه است یااین موارد تمثیلی است؟

سلام علیکم
با عرض احترام،
دیات ششگانه:
مقدار دیه نفس در صورت گذشت اولیای دم از قصاص و در خواست دیه، و نیز در قتل شبه عمد و یا خطای محض یکی از موارد ششگانه زیر است و قاتل در پرداخت هر کدام از آنها مختار است:
صد شتر ( پنج سال تمام، البته سن شتر در هر کدام از قتل شبه عمد و سپس خطای محض، به تدریج مقداری کمتر می شود)
دویست گاو متعارف و سالم
هزار گوسفند متعارف و سالم
دویست حُلّه (دو قطعه لباس از بُرد یمانی)
هزار دینار (هزار مثقال طلای سکه‌دار)
ده هزار درهم (ده هزار مثقال نقره سکه‌دار).(1)

پی نوشت:

1. محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۴۰۸ق، ج۴، ص۲۲۸؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ق، ج۴۳، ص۴؛ امام خمینی، تحریرالوسیله، دارالعلم، ج۲، ص۵۵۴.ِ

ادامه دارد ...

احمد;1014317 نوشت:
مستندا باتوجه به فقه وقواعد وفتاوای فقهی ایا دیات منحصر در یکی از امور ششگانه تشریح شده درفقه است یااین موارد تمثیلی است؟

ملاک اصلی و بدلهای آن:
از روایات برمی آید که ملاک اصلی برای تعیین دیه، صد شتر می باشد: امام صادق علیه السلام فرمودند: «الدِّيَةُ مِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ»، دیه، صد شتر است.(1)
هر چند برای تعیین دیه، نیاز به یک معیار ثابت داریم، اما شریعت این مساله را هم لحاظ کرده است که همه جا به شتر دسترسی نیست. بنا بر این، معادل شتر، و به حسب شرایط محیط و زمانه، گاو، گوسفند، دینار و درهم و در زمان ما، پولی معادل ملاک اصلی، جایگزین می شود: امام صادق علیه السلام فرمودند: «... فَالدِّيَةُ اثْنَا عَشَرَ أَلْفاً أَوْ أَلْفُ دِينَارٍ أَوْ مِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ وَ إِنْ كَانَ فِي أَرْضٍ فِيهَا الدَّنَانِيرُ فَأَلْفُ دِينَارٍ وَ إِنْ كَانَ فِي أَرْضٍ فِيهَا الْإِبِلُ فَمِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ وَ إِنْ كَانَ‏ فِي‏ أَرْضٍ‏ فِيهَا الدَّرَاهِمُ‏ فَدَرَاهِم‏«، دیه، دوازده هزار درهم [درهم خاص، معادل ده هزار درهم رایج]، یا هزار دینار یا صد شتر است. و اگر در جایی باشد که دینار رواج دارد، هزار دینار و اگر در جایی است که شتر دار هستند، صد شتر و اگر در جایی هستند که درهم رایج و در دسترس است، درهم پرداخته می شود.(2)

پی نوشت ها:

[1] شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعة - قم، چاپ: اول، 1409 ق، ج‏29 ؛ ص195 ح 35431- 5.
[2] شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعة - قم، چاپ: اول، 1409 ق، ج‏29 ؛ ص196 ح 35435- 9-

مستنبط;1014462 نوشت:
ملاک اصلی و بدلهای آن:
از روایات برمی آید که ملاک اصلی برای تعیین دیه، صد شتر می باشد: امام صادق علیه السلام فرمودند: «الدِّيَةُ مِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ»، دیه، صد شتر است.(1)
هر چند برای تعیین دیه، نیاز به یک معیار ثابت داریم، اما شریعت این مساله را هم لحاظ کرده است که همه جا به شتر دسترسی نیست. بنا بر این، معادل شتر، و به حسب شرایط محیط و زمانه، گاو، گوسفند، دینار و درهم و در زمان ما، پولی معادل ملاک اصلی، جایگزین می شود: امام صادق علیه السلام فرمودند: «... فَالدِّيَةُ اثْنَا عَشَرَ أَلْفاً أَوْ أَلْفُ دِينَارٍ أَوْ مِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ وَ إِنْ كَانَ فِي أَرْضٍ فِيهَا الدَّنَانِيرُ فَأَلْفُ دِينَارٍ وَ إِنْ كَانَ فِي أَرْضٍ فِيهَا الْإِبِلُ فَمِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ وَ إِنْ كَانَ‏ فِي‏ أَرْضٍ‏ فِيهَا الدَّرَاهِمُ‏ فَدَرَاهِم‏«، دیه، دوازده هزار درهم [درهم خاص، معادل ده هزار درهم رایج]، یا هزار دینار یا صد شتر است. و اگر در جایی باشد که دینار رواج دارد، هزار دینار و اگر در جایی است که شتر دار هستند، صد شتر و اگر در جایی هستند که درهم رایج و در دسترس است، درهم پرداخته می شود.(2)

پی نوشت ها:

[1] شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعة - قم، چاپ: اول، 1409 ق، ج‏29 ؛ ص195 ح 35431- 5.
[2] شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشيعة - قم، چاپ: اول، 1409 ق، ج‏29 ؛ ص196 ح 35435- 9-

سلام مجدد
خیلی ممنون ازتوضیخ واضح ومشخص وبی ابهام شما
ابتدا نظر شمارو به نظرتقریبا مخالف کارشناس دیگر درتایپیکی دیگر بااین موضوع(تعیین دیه براساس شتر)که چند وقت پیش ایجاد کرده بودم جلب میکنم
نکته اول:
قیمت دیه منحصر در قیمت شتر نیست، بلکه طبق روایات اعم از شتر و گاو و گوسفند، و درهم و دینار و یا حلّه است.(ر.ک: وسائل الشیعه، باب اول از ابواب دیات النفس، ج29، ص193)
حلّه که امروز موجود نبوده و تعیین مقدار دیه طبق آن مقدور نیست، طبق فتوای برخی فقها، درهم و دینار هم موضوعیت ندارند، بلکه طبق قیمت گاو و گوسفند و شتر در همان زمان تعیین شده اند، نه اینکه اصالتا مرجعی برای تعیین مقدار دیه باشند، و البته برخی مراجع هم آنها را ملاکی ستقل برای تعیین مبلغ دیه میدانند.

اما در هر صورت از آنجا که مقدار دیه متناسب با قیمت شتر پایین ترین مقدار دیه محسوب میشود از قیمت شتر برای تعیین مقدار دیه استفاده میشود.
اینکه احشام سه گانه(شتر و گاو و گوسفند) و یا درهم و دینار برای تعیین مقدار دیه تعیین شده است خب گویای این است که این نحوه قیمتگذاری منحصر در مناطقی نیست که شتر در آن پرورش داده شود و شتر به وفور یافت شود، بلکه بالاخره این احشام سه گانه که در تمام جهان برای تعیین گوشت از آنها بهره برده میشود وجود داشته و پرورش داده میشوند، و همچنین سکه های طلا و نقره در تمام جهان وجود داشته قابل قیمت گذاری است.
اصرار بر محاسبه دیه متناسب با قیمت شتر همانطور که عرض شد برای این است که کمترین قیمت برای دیه تعیین شود!

نکته دوم:
دقت کنید اینکه قیمت شتر بالا میرود و به تبع آن قیمت دیه هم بالا میرود بیجا هم نیست، اتفاقا اسلام میخواهد متناسب با بالا رفتن قیمت این احشام سه گانه که نشان از سطح قیمت ها دارد، قیمت دیه هم بالا برود تا خانواده ای که نان آورشان را از دست داده اند بتوانند با گرفتن پول آن دیه از مخارج خود تا حدی بر آیند.

ما با تعیین دیه بر مبنای قیمت شتر داریم حداقل دیه ای که اسلام تعیین کرده به خانواده ای که یکی از اعضایش را از دست داده میپردازیم، اسلام هرگز راضی به کمتر از آن نیست، شما ببینید با گران شدن قیمت شتر، باز هم دیه تعیین شده بر قیمت شتر، کمتر از گاو وگوسفند خواهد شد، یعنی اینطور نیست که حالا دیه متناسب با قیمت جدید شتر از نظر اسلام گران باشد و مایل به پرداخت آن نباشد.
ما باید جلوی گران شدن همه چیز را بگیریم، نه اینکه همه چیز گران شود و سعی کنیم قیمت دیه را پایین نگه داریم، خب طبیعتا فلسفه حکم لطمه خواهد دید! فلسفه حکم این است که دیه متناسب با رشد قیمت ها رشد کند، و نمونه بارز رشد قیمت ها، رشد قیمت احشام است.

نکته سوم:
در مورد روایت حکم بن عتیبه هم گه به آن اشاره فرمودید اگرچه اشاره به پول گرفتن دارد اما نمیگوید مبلغ دیه هم طبق ارزش پول محاسبه میشده، بلکه مبلغ دیه طبق قیمت شتر تعیین میشده، منتهی چون قبلا پول به اندازه کافی نبوده همان شتر رد و بدل میشده و سپس بعد از اسلام که پول به اندازه کافی موجود بوده پول رد و بدل میشده است، روایت این است:

«قَالَ الْحَكَمُ فَقُلْتُ إِن‏ الدِّيَاتِ إِنَّمَا كَانَتْ تُؤْخَذُ قَبْلَ الْيَوْمِ مِنَ الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ فَقَالَ إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ فِي الْبَوَادِي قَبْلَ الْإِسْلَامِ فَلَمَّا ظَهَرَ الْإِسْلَامُ وَ كَثُرَ الْوَرِقُ فِي النَّاسِ قَسَمَهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع عَلَى الْوَرِقِ قَالَ الْحَكَمُ فَقُلْتُ لَهُ أَ رَأَيْتَ مَنْ كَانَ الْيَوْمَ مِنْ أَهْلِ الْبَوَادِي مَا الَّذِي يُؤْخَذُ مِنْهُ فِي الدِّيَةِ الْيَوْمَ الْوَرِقُ أَوِ الْإِبِلُ فَقَالَ الْإِبِلُ هِيَ مِثْلُ الْوَرِقِ بَلْ هِيَ أَفْضَلُ مِنَ الْوَرِقِ فِي الدِّيَةِ إِنَّهُمْ كَانُوا يَأْخُذُونَ مِنْهُمْ فِي دِيَةِ الْخَطَإِ مِائَةً مِنَ الْإِبِلِ يُحْسَبُ لِكُلِّ بَعِيرٍ مِائَةُ دِرْهَمٍ فَذَلِكَ عَشَرَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ»(شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج4، ص137)
حكم‏ بن‏ عتيبه‏ گويد به امام باقر(ع) عرض كردم: از اين پيش از بابت ديه شتر يا گاو و يا گوسفند گرفته مى‏شد، فرمود: آرى اين براى اهل باديه و صحرا، پيش از اسلام بود، پس چون اسلام آمد و سكّه در ميان مردم رواج شد، امير مؤمنان عليه السّلام آن را در پول تعيين فرمود، حكم گويد: به او گفتم: بفرمائيد اگر اكنون كسى از باديه‏نشينان باشد، چه چيز از بابت ديه گرفته شود، پول و سكه يا شتر؟ فرمود: شتر خود مانند پول است، و بلكه بهتر از پول، مطلب اين است كه اهل باديه و صحرانشينان (چون سرمايه‏شان شتر بود) در ديه قتل خطا صد شتر ميستاندند از عاقله قاتل، براى هر شترى يك صد درهم حساب مى‏شد و اين رويهم ده هزار درهم ميبود.
اتمام صحبت کارشناس

باتوجه به این بیانات تقریبا مخالف صحبت شما ایشان فرمودند بااستنادات فقهی اصالت داشتن حداقل گاو وگوسفند استنباط میشود نه صرفا شتر اصل باشه بقیه موارد برمبنای اون
اما دراصل بنده متوجه موضوع اصلی بحث نشدم که ایا این موارد ششگانه تعیین دیه حصری یاتمثیلی وچه استنادی براین ادعا هست یعنی به جز این موارد مثلا میشه ملاک های دیگری غیراین 6 مورد باتجه به صلاحدید امام یاقانون گزارو...گزاشت یااستناد فقه برحصری بودن وعدم تغییر این ملاک های ششگانه هست
یاحق

احمد;1014763 نوشت:
ابتدا نظر شمارو به نظرتقریبا مخالف کارشناس دیگر درتایپیکی دیگر بااین موضوع(تعیین دیه براساس شتر)که چند وقت پیش ایجاد کرده بودم جلب میکنم

تعارضی بین جواب دو کارشناس نیست و هر کدام به بخشی از مساله اشاره دارند. تفاوت ادبیات و کم و زیاد بودن توضیحات، به معنی جواب مخالف نیست.

احمد;1014763 نوشت:
بااستنادات فقهی اصالت داشتن حداقل گاو وگوسفند استنباط میشود نه صرفا شتر اصل باشه بقیه موارد برمبنای اون

تعادل قیمت بین احشام سه گانه (شتر گاو و گوسفند)
در حالات و مناطق معمولی، بین قیمت شتر، گاو و گوسفند، تعادل برقرار است. همین مساله، فهم بدلها را برای دیه راحت می کند. هر چندملاک اولیه تعبدی است، اما تعادل بین قیمتها یک مساله عرفی و عقلایی است.

تعبدی بودن ملاک اولیه:
اینکه چرا ملاک واحد اولیه، بر پایه شتر قرار گرفته است، امری تعبدی است. اما طبق روایات، این ملاک واحد، قابل تبدیل و محاسبه به حیوان یا کالای رایج دیگری هست که امری عقلایی و عرفی است.

احمد;1014763 نوشت:
ایا این موارد ششگانه تعیین دیه حصری یاتمثیلی وچه استنادی براین ادعا هست یعنی به جز این موارد مثلا میشه ملاک های دیگری غیراین 6 مورد باتجه به صلاحدید امام یاقانون گزارو...گزاشت

بدل برای دیه، امری پذیرفته شده است و در روایات هم به صراحت بیان شده است. اما بدل به معنی وجود یک ملاک واحد هم هست. اگر ملاک واحد را نپذیرید و با تمثیلی دانستن آن، به سراغ تشخصیهای متفاوت و متغیر بروید، در مسائل حقوقی با مشکل مواجه می شوید: اگر ولی دم، از قصاص در گذرد، چه چیزی باید در عوض بگیرد تا هم جریمه ای برای قاتل محسوب شود و اصطلاحا قسر درنرود یا در قتل خطایی، مساله جان انسانها کم اهمیت جلوه نکند، و هم تا حدی جبران فقدان مقتول باشد؟ اگر این امر را تنها به نظر کارشناس یا حاکم شرع واگذار کنید، احکام متفاوت، احساس تبعیض و نارضایتی را در اقشار مختلف ایجاد خواهد کرد و به هرج و مرج منجر می شود. آنهم در مساله حساس و بسیار مهمی چون قتل!

احمد;1014763 نوشت:
ابتدا نظر شمارو به نظرتقریبا مخالف کارشناس دیگر درتایپیکی دیگر بااین موضوع(تعیین دیه براساس شتر)که چند وقت پیش ایجاد کرده بودم جلب میکنم

چون به سوال دیگرتان اشاره کرده و متنی را از موضوع و سوال مربوطه، در اینجا نقل کردید، نکات و جوابهایی به برخی مطالبی که در آنجا (لینک "تعیین دیه بر اساس شتر") نوشته اید، تقدیم می شود:
1. در آنجا اینگونه مساله را بیان کرده اید: "انچه واضحه این حکم که ظاهرا اجماع هم بران وجود دارد جامعه رافلج کرده وموجب عسروحرج شده چراکه برای ثبات بازار شتر سالانه میلیون ها تومن ازبودجه کشور صرف واردات شتر میشه".
شتر حیوانی بومی در ایران است که از گذشته تا کنون، گوشت، شیر، روغن، پشم و نمد و محصولات مختلف آن رواج داشته است.
سوال این است که
اولا مبتنی بر کدام آمار و مستندات، جامعه فلج شده است؟ چگونه و چرا فلج شده است؟
ثانیا بر اساس کدام آمار می گویید میلیونها توان از بودجه صرف واردات شتر شده است؟
ثالثا مگر کشورهای مختلف با وجود حیوانات بومی، دست به واردات نمی زنند؟
رابعا بر فرض واردات، مگر اینکار منحصرا به دلیل تثبیت نرخ دیه صورت می گیرد؟
خامسا در حالیکه در بسیاری از شهرها و روستاهای کشور شتر پرورش داده می شود، چه نیازی است برای تثبیت قیمت دیه -و نه تنظیم قیمت بازار داخلی- دست به واردات بزنیم؟
سادسا و مهمتر از آن، تعیین قیمت شتر، در شریعت انحصاری در داخل کشور ندارد و می توان در صورت بروز قحطی شتر! در مناطق همجوار، آن را قیمت گذاری کرد و معادل آن را محض اطمینان با گاو و گوسفند داخلی محاسبه نمود!
نهایتا و فارغ از تمام این صحبتها، روایت، تکلیف مناطقی که با کمبود شتر مواجهند را مشخص کرده است: 200 گاو یا 1000 گوسفند! وقتی راه حلی به این سادگی وجود دارد، چه کسی برای تثبیت دیه دست به واردات خواهد زد؟

2- نوشته اید که : "گذشته ازین دربرخی کشور ها شتر نیس یابسیار کمه که قیمتش درنتیجه بسیار زیاد".
جواب شما در خود روایتی است که نقل کرده اید. ملاک دیه، در حالت عادی و در مناطق معمولی مشخص شده است تا مناطق دیگر، راحت باشند. طبق راهکار روایات، شرایط یا مناطق خاص به عسر و حرج نمی افتند و از معادلها و بدلها (گاو، گوسفند، درهم و دینار و ...) استفاده می کنند.

3- نوشته اید: "دیه براساس شتر درمیان بادیه نشینان بود بعد اسلام وظهور پول امام علی ع دیات را براساس پول کرد انچه ازین حدیث برمیاید مسله اصل و فرع هست کع پول رااصل قرار داده وشتر رافرع".

جای اصل و فرع عوض نشده است، بلکه بر اساس یک ملاک واحد، حالات مختلف پیش بینی شده است. مثل این می ماند که اعراب زیادی در ابتدا بادیه نشین بودند و با گسترش اسلام و تحولات علمی و تمدنی آن، شهر نشین یا روستا نشین شدند. اما برای فهم درست زبان، همچنان، کلمات و حال و هوای بادیه اصالت داشت، با اینکه ساختار اجتماعی کاملا زیر و رو شده بود، اما اصل و فرع در معرفت لغت و زبان عوض نشد. زبان عربی اصیل در بادیه وجود داشت و برای ثبت و ضبط کلمات، معانی و اصطلاحات اولیه و دست نخورده، باید به اعراب بادیه نشین مراجعه می شد. چون زبان در شهرها، با مهاجرتها و تحولات مختلف، اصالت و خلوص اولیه خود را از دست می داد.

احمد;1014763 نوشت:
باتوجه به صلاحدید امام یاقانون گزارو...گزاشت

4- همچنین در سوال قبلی نوشته اید:
"میتوان اصل ومبنای دیه راپول کرد که درهرزمان مقدارش توسط حاکم مشخص شود یاباید پذیرفت که مبنای پول هم باید ۱۰۰شتر باشد"
پول کاغذی که در صد سال اخیر به تدریج بر جهان حاکم شد، اقتصاد دنیا را با چالشها و مشکلات فراوانی مواجه کرد. از جمله رواج میلیاردها میلیارد اسکناس بدون پشتوانه در کشورهای متعدد که باعث صعود قیمتها، انباشت ثروت در دست عده ای خاص و انگشت شمار، برهم خوردن زندگی معمولی انسانها و ... شده است. این گرانی ها و انباشت سرمایه ها در طول تاریخ بی سابقه است.
حتی در دوران رواج مسکوکات، بیش از پول، احشام سه گانه در دسترس بود. رواج پول و دسترسی زیاد به آن، محصول قرن اخیر و عمدتا به مدد کاغذهای اسکناس بی پشتوانه است.
حتی اگر پول های کاغذی رایج هم ملاک باشد، نهایتا باید دارای پشتوانه باشد. پول بی پشتوانه، بی ارزش است و پشتوانه باید امری واقعی و عینی باشد.
موضوع قفل شده است