جمع بندی شبهات عالم مثال و معاد صدرایی

تب‌های اولیه

35 پستها / 0 جدید
آخرین ارسال
شبهات عالم مثال و معاد صدرایی

سلام

در صحبت های ترجمه شده ملاصدرا بارها با این جمله برخورد داشته ام
که عالم مثال همان عالم نفس فرد است و هرچه که در برزخ و آخرت دیده و درک میشود به یک وجود موجودند و آن یک وجود نفس فرد است

سوال
۱-نفس نه جسم است و نه بدن، پس اگر فرد اخروی بدنی و اجسامی را درک میکند ..عالم آخرت چه وجه تمایزی از نظر جوهری و وجودی(نه شدت و ضعف) با عالم خواب دارد و چگونه اطلاق جسمانیت میتوان به آن داد؟

۲-اگر موجودات اخروی به وجود نفس موجوداند نحوه ادراک و ارتباط با موجوداتی که خارج از نفس ما هستند (مثل دیگر نفوس)چگونه تبیین میشود؟

تشکر

width: 700 align: center

[TD="align: center"]با نام و یاد دوست

[/TD]

[TD="align: center"][/TD]


کارشناس بحث: استاد صدیق

[TD][/TD]

الکی;996892 نوشت:
که عالم مثال همان عالم نفس فرد است و هرچه که در برزخ و آخرت دیده و درک میشود به یک وجود موجودند و آن یک وجود نفس فرد است

باسلام و عرض ادب

از جمله مباحث دقیق و سنگین مباحث فلسفی و نظام حکمت صدرایی، مبحث نفس شناسی و در ادامه آن برزخ و معاد آن است.
این مبحث در آثار صدرالمتالهین از پیش فرضها و اصول فلسفی حکمت متعالیه بهره میبرد که فهم آن خودش بسیار مشکل است.
با این حال، مطلبی که شما نقل کردید، قدری نامفهوم است که البته باتوجه به این نکته که گاهی اوقات در نقل قول ها، برداشت شخص آورده میشود و الفاظ به صورتی تغییر پیدا میکنندکه مراد گوینده و نویسنده تغییر میکند، برای پاسخ دقیق به این سوال خوب است اصل آن مطلب با آدرسش آورده شود.
البته باتوجه به اینکه ترجمه ها نیز گاهی اوقات انعکاس تصورات و تمایلات خود مترجم است، اگر به متن اصلی و به زبان عربی باشد که خیلی بهتر است.

در پناه حق

صدیق;997261 نوشت:

باسلام و عرض ادب

از جمله مباحث دقیق و سنگین مباحث فلسفی و نظام حکمت صدرایی، مبحث نفس شناسی و در ادامه آن برزخ و معاد آن است.
این مبحث در آثار صدرالمتالهین از پیش فرضها و اصول فلسفی حکمت متعالیه بهره میبرد که فهم آن خودش بسیار مشکل است.
با این حال، مطلبی که شما نقل کردید، قدری نامفهوم است که البته باتوجه به این نکته که گاهی اوقات در نقل قول ها، برداشت شخص آورده میشود و الفاظ به صورتی تغییر پیدا میکنندکه مراد گوینده و نویسنده تغییر میکند، برای پاسخ دقیق به این سوال خوب است اصل آن مطلب با آدرسش آورده شود.
البته باتوجه به اینکه ترجمه ها نیز گاهی اوقات انعکاس تصورات و تمایلات خود مترجم است، اگر به متن اصلی و به زبان عربی باشد که خیلی بهتر است.

در پناه حق

سلام
بنده هرچی مقاله خوندم مسئله عالم مثال از ارکان اصلی معادشناسی ملاصدرا بوده
این سوالات نیز در مورد عالم مثال است
نمیشه که همه ترجمه ها اشتباه باشه!

اصل هشتم: تجرّد خیال
یکی از مهم‌ترین اصول اثبات معاد جسمانی در نظر ملاصدرا «اثبات تجرّد خیال» است (ملاصدرا 1378 ج 9: 191)، به گونه‌ای که با قطع نظر از آن، اصول دیگر نیز در اثبات کیفیّت خلق بدن محشور کارایی نخواهند داشت. ملاصدرا قوّة خیال را به عنوان یک قوّة مجرّد که پس از مفارقت نفس از بدن باقی است و در عین حال مدرِک جزئیات نیز می‌باشد، مطرح کرده است. وی نفس انسان را در لحظة مرگ در چنین مرتبه‌ای قرار داده و قوّة خیال را آخرین مرتبة نشئة دنیایی نفس و مرحلة آغازین ورود به نشئة آخرت دانسته است (ملاصدرا 1378 ج 9: 221). ارائة چنین تصویری از قوّة خیال، کلید یکی از معضلات مهم فلسفی، یعنی معاد جسمانی و کیفیت ثواب و عقاب انسان در برزخ است.

اصل نهم: قیام صور تخیلی و ادراکی به نفس در تمام مراتب.
ملاصدرا این اصل را یکی از مقدمات اثبات معاد جسمانی دانسته (ملاصدرا 1378ج 9: 191) و آن را چنین شرح می‌دهد: نسبت نفس به مدرکات حسیه و خیالیة خود بیشتر شبیه فاعل مخترع است تا نسبت قابل متصف (ملاصدرا 1382: 156)؛ زیرا نفس نسبت به صور ادراکی خود نسبت خالقیّت و ابداع دارد به گونه‌ای که پس از احساس امور خارجی بی‌درنگ صورتی نظیر آنها؛ ولی عاری از مادّه در خود ایجاد می‌کند و پس از غیبت امور و یا انعدام آنها، نظیر آنها را در قوّة خیال إنشا و ابداع می‌کند. بدین ترتیب، ملاصدرا کیفیت تحصیل ادراکات حسی و خیالی را بر نهج صدور می‌داند و به قیام صدوری این صور به نفس فاعل قائل می‌شود.

اصل دهم: چگونگی خلاقیت نفس بعد از خروج از طبیعت
ملاصدرا متذکّر می‌شود که صورت‌های خیالی در این عالم به خاطر اشتغال نفس به حس، اثر چندان شدیدی ندارند امّا همین صور با مرگ و انقطاع نفس از ماده و محسوسات شدتی بالاتر از آنها خواهد یافت (ملاصدرا 1386 ج 2: 963)، و چنانچه به طور کلی از بدن و دنیا جدا شود و هیچ مشغله‌ای نداشته باشد – به طور حتم چنان خلّاقیتی خواهد یافت که می‌تواند هر آنچه را بخواهد ایجاد کند (ملاصدرا 1378 ج 9: 194

بر مبنای این اصول و توضیحات آن به سوال تاپیک پاسخ بفرمایید.

باسلام و عرض ادب

همانطور که میدانید، ملاصدرا بر اساس مبانی فلسفی خویش، علاوه بر تبیین نوینی که از برخی مباحث فلسفی نمود، سعی در حل مشکلات ناظر به نفس انسان از قبیل معاد جسمانی نیز داشت.

برای پاسخ به سوالات شما ابتدا لازم است توضیح مختصری از برخی مبادی مهم در بحث ارائه شود:

نخست. عالم مثال متصل و منفصل: ملاصدرا معتقد است که عالم مثال، به منفصل و متصل تقسیم می­شود. مثال متصل همان مرتبة خیال انسانی است؛ ولی مثال منفصل، قائم به ذات خویش بوده و تعلّقی به نفس و بدن انسانی ندارد. به بیان دیگر، موجودات و مظاهر مثال منفصل، هم در ذات و هم در فعل، بی­ نیاز از ماده هستند؛ بر خلاف مثال متّصل که در مقام فعل، نیازمند ماده است و نسبت به آن تعلّق تدبیری دارد.

دوم: قوس صعود و نزول در مثال منفصل:
به نظر ملاصدرا، عالم مثال منفصل که وجودی منحاز دارد، به دو گونه صعودی و نزولی تقسیم می­شود.

مثال در قوس صعود، همان عالم برزخی است که نفوس انسانی، بعد از مفارقت از بدن در آن بسر برده و ظهور اعمال انسانی، جنّت جسمانی و صور اشقیاء در این عالم است؛ زیرا در این عالم، نتایج اعمال و ملکات انسانی ظهور می­یابد. موجودات مثالی صعودی همان انسان­هایی هستند که در مقام علم و عمل متوسط بوده و به مرتبة تجرّد عقلانی نرسیده­ اند؛ و با قطع تعلّق نفس از بدن، به فعلیّت خویش دست یافته­ اند.

مثال در قوس نزول، عالمی واسطه میان مجردات و عقول جبروتی و عالم ماده است.

در قوس صعود، صورت­های واقع در برزخ بعد از مرگ، صورت­های اعمال و نتایج افعال دنیوی است؛ اما صورت­های برزخ در قوس نزول، به اعمال و نتایج افعال آدمی بستگی ندارد. (صدرالدین شیرازی، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیّة. تصحیح سید جلال‏ الدین آشتیانى. قم: بوستان کتاب، 1382ش، ص343)
البته واضح است که در قوس صعود که همان مرتبه برزخ و عالم بعد از مرگ است، هر صورتی که در آنجا حاضر است، به تناسب اعمال وملکات خودش شکل میگیرد و این شکل گیری نیز به واسطه خلاقیت نفس انسانی و توانایی آن است. نه اینکه همه صورتها بر اساس تخیل هر انسانی و به تناسب آن تغییر شکل یافته باشد.

سوم: تجرد مثالی: طبق دیدگاه ملاصدرا، قوة خیال نه متعلّق به عالم تجرّد عقلانی است و نه داخل در عالم طبیعت و ماده است؛ بلکه از تجرّد مثالی (برزخی) برخوردار است. لذا نفس در عالم قبر و برزخ هم می‌تواند ادراک جزئی داشته و ثواب و عذاب جزئی را درک کند؛ زیرا مرتبة خیال مادی نیست و ادرکاتش به مرتبة مادّه وابستگی ندارد. از این رو، یکی از آثار و نتایج مرتبة مثالی (خیالی) نفس، توجیه معقول عذاب و ثواب انسان در عالم برزخ است. علاوه بر این، برای اثبات معاد جسمانی نیز از وجود همین مرتبة خیالی نفس استفاده می‌گردد (شواهد الربوبیه، ص 344).

چهارم. بدن در عالم برزخ: بر اساس این مبانی، نفس انسانی در حرکت جوهری خویش، تا زمانی که به مرتبه تجرد تام نرسیده باشد، همچنان نیاز به بدن دارد. چرا که تا قبل از این مرحله، نفس هنوز در مرتبه جوهر نفسانی است و به مرتبه عقل نائل نیامده است. به همین جهت، بعد از اینکه در این سیر کمالی، نیازش به بدن مادی مرتفع شد و دیگر از آن کمکی برای حرکت نفس بر نیامد، بدن مادی را رها کرده و با انتخاب بدنی مثالی، وارد عالم برزخ و مثال منفصل میشود. خود این عالم، عالم مثال منفصل است که واقعیتی منحاز و مستقل از عالم ماده و عقل دارد. موجوداتش نیز دارای تجرد مثالی هستند که از نظر نحوه وجودی، مابین ماده و تجرد تام است.
جسم مثالی، عبارت است از موجودی که از نظر ظاهری شبیه جسم مادی و عنصری است، یعنی رنگ و شکل و اندازه دارد، ولی ماده ندارد و جای اشغال نمیکند.

پنجم. بدن در عالم قیامت: نفس انسان با تعلق به این بدن مثالی، حرکت خود را ادامه میدهد تا قیامت روی بدهد.
در قیامت نیز، نفس انسانی به دو گونه عمده است:
برخی از نفوس که در سیر حرکت خود، بتوانند ازمرحله تجرد مثالی خارج شوند، حیات کاملا عقلی دارند و هیچگونه جسمانیتی حتی در حد جسم مثالی نیز ندارند.
برخی دیگر از نفوس(که اتفاقا بیشتر بشر اینگونه اند)، در همان حالت جسمانیت مثالی باقی میمانند.

ششم. بدن انشاء شده در برزخ و قیامت: بر اساس حکمت متعالیه، جسم انسانی دنیوی،‌ منضم با هیولاست اما در عوالم پس از دنیا، بدنی بدون ماده و هیولا دارد به عبارتی دیگر عنصری اجنبی از خودش، قرین با او نیست؛ مجذوب نفس است و به هیچ وجه از آن تعصّی نمی‌کند؛‌ زیرا خود نفس است و آن سرا، سرای حیات است پس لوازم حیات نیز باید مهیا باشد. در نتیجه، ابدان مثالی برزخی قیام صدوری به نفوس دارند.
فعالیت و کارکرد نفس در نشئه‌ی پس از دنیا از طریق انشای بدنِ مناسب با باطن خود است. در واقع، آن چه را که در باطن دارد ظاهر می‌کند و این هویت چیزی غیر از خود نیست. انسانی که در دنیا همه تمرکز خود را تحت قوای پست حیوانی در آورده است پس از انتقال به عالم آخرت، همین قوا، مبدأ و مصدر فعالیتهای او خواهد شد. و در ادامه، بدن متناسب با این مبدأ را هم انشاء خواهد کرد. این مبادی حیوانی حاکم بر نفس، سایر مبادی شخص را منکوب و لگدمال می‌کنند. در حقیقت، ماده‌ی آخرتی انسان‌ها، همین مبادی ساخته‌ شده در دنیاست. همانطور که ماده‌ی آخرتی افراد صالح، قوه‌ی عاقله است و قوای دیگر مسخر این قوه خواهند بود. پس انسان‌ها از محض صور فعلیه‌ای که مطابق با ملکات دنیوی وی ایجاد شده یا در عذاب اند و یا در تنعم.(امام خمینی، تبیان، ص 88-90 به نقل از سجادی، محمد، معاد از دیدگاه حکمت متعالیه (2)، حکمت رضوی، پاییز 83، ش 9، ص 7)

هفتم. تمایز صور خیالی در دنیا و برزخ: از تمایزات صور خیالی در این دنیا با صور خیالی در عالم برزخ آن است که صور ذهنی و خیالی در دنیا؛ از ویژگی عینیت و خارجیت برخوردار نیستند؛ زیرا به تبع ضعف نفس، در نهایت ضعف‌اند؛ که البته، عامل ضعف نفس نیز اشتغالات و تعلقات طبیعی است. این در حالی است که بدن اخروی انشاء شده توسط نفس؛ دارای وجود عینی و خارجی می‌باشند و در عین داشتن حیات و اتحاد با نفس، باقی به بقای آن‌ می‌باشند.(صدرالمتألهین، شواهد الربوبیة، تصحیح جلال‌الدین آشتیانی، مشهد، انتشارات دانشگاه مشهد، ص 335؛ صدالدین شیرازی، الاسفار الاربعة، قم: مصطفوی، ج9، ص 184.)

حال به سوالات شما میپردازیم:

الکی;996892 نوشت:
نفس نه جسم است و نه بدن، پس اگر فرد اخروی بدنی و اجسامی را درک میکند ..عالم آخرت چه وجه تمایزی از نظر جوهری و وجودی(نه شدت و ضعف) با عالم خواب دارد و چگونه اطلاق جسمانیت میتوان به آن داد

سوال نخست که خودش دو سوال مجزا هست:
اولا:این عالم چه تفاوتی با عالم خواب دارد.:
تفاوت این عالم با عالم خواب، در این است که موجودات در عالم خواب، معمولا صورتهایی در نفس انسان هستند وهیچ واقعیت منحازی در خارج ندارند. این موجودات، صورتهایی خیالی در صقع نفس و ذهن هستند و به عنوان مثال متصل حضور دارند. (البته برخی از این موجوداتی که در خواب مشاهده میکنیم، موجوداتی هستند که در مثال منفصل هستند و نفس انسان با اتصال به عالم مثال منفصل با آنها برخورد دارد و انها را مشاهده میکند. این البته در رویاهای صادقه روی میدهد که بسیار نادر است.)

اما آنچه انسان در برزخ(عالم مثال منفصل در قوس صعود) و قیامت مشاهده میکند، موجوداتی هستند واقعی که به تناسب اعمال و ملکات خود شکل گرفته اند و کاملا مستقل از نفس انسانی هستند.
بنابراین گرچه موجودات در عالم خواب نیز در هیأت مثالی(بین مادی و عقل) هستند ولی مثالی بودن آنها از نوع متصل است و هیچ واقعیتی منحاز و مستقل از قوه خیال و ذهن انسان ندارند. برخلاف موجودات عالم مثال منفصل در برزخ و عالم قیامت.

ثانیا: اطلاق جسمانیت بر آن چگونه ممکن است؟
موجوداتی که در عالم مثال قرار دارند، همانطور که بیان شد، گرچه مادی نیستند ولی کاملا خصوصیات ظاهری مادی را دارند. یعنی از نظر شکل، رنگ و تناسب اندازه، کاملا مشابه نسخه مادی خود هستند. این موجودات، نه مادی هستند و نه عقلی و مجرد. بلکه در بین این دو قرار دارند. بنابراین چون مجرد نیستند، میتوان به آنها عنوان جسم داد و چون مادی و عنصری نیستند، عنوان مثالی به آنها داده شده است. پس جسم مثالی هستند.
از سوی دیگر، این موجودات از آنجا که همچون بدن جسمانی، مرکب نفس انسانی در عالم برزخ هستند، بنابراین از انها تعبیر به جسم شده است. (حسن زاده آملی, هزار و یک کلمه, ج1, ص 145 – 148)

موضوع قفل شده است