جمع بندی اطاعت زن از شوهر مگر در محرمات

تب‌های اولیه

34 پستها / 0 جدید
آخرین ارسال

با سلام

شعیب;1022563 نوشت:

ما نحن فیه هم از همین قبیل است

خیر
علت مخالفت بنده با شما از ابتدا در شبهه مصداقیه نبود
مخالفت بنده از آنجا آغاز گشت که شما اطلاق را نفی می کنید.

ما ابتدا باید قیول کنیم که اطلاق وجود دارد
بعد از اینکه پذیرفتیم این سوال مطرح میشود که در تشخیص مصادیقی که مرددیم نیاز به دلیل داریم.

شما چون اساسا اطلاق را منکر شدید، بنده مجبور شدم بحث را روی پذیرش اطلاق ببرم.
اگر شما اطلاق را بپذیرید آنگاه نوبت به شبهه مصداقیه می رسد.

بیت المعمور;1022586 نوشت:
خیر
علت مخالفت بنده با شما از ابتدا در شبهه مصداقیه نبود
مخالفت بنده از آنجا آغاز گشت که شما اطلاق را نفی می کنید.

ما ابتدا باید قیول کنیم که اطلاق وجود دارد
بعد از اینکه پذیرفتیم این سوال مطرح میشود که در تشخیص مصادیقی که مرددیم نیاز به دلیل داریم.

شما چون اساسا اطلاق را منکر شدید، بنده مجبور شدم بحث را روی پذیرش اطلاق ببرم.
اگر شما اطلاق را بپذیرید آنگاه نوبت به شبهه مصداقیه می رسد.


با سلام
از ابتداهم بیان کردیم که که این آیه در اطاعت زن از مرد در امور زناشویی اطلاق دارد. و در هیچ کدام از پست های قبلی این را انکار نکردیم .
آنچه که ما بارها بر آن تاکید کردیم این است که " اطاعت زن از مرد در همه زمینه ها نیست بلکه فقط در زمینه زناشویی است " یعنی اطلاق آن در حیطه مسائل زناشویی است نه این که هر نوع تبعیت و اطاعتی را شامل شود.
شعیب;1021763 نوشت:
حکم به اطاعت مطلق از شوهر بر خلاف اجماع فقهای شیعه بلکه فقهای اسلام است:

و لا یخفى أنّها مشتمله على الحقوق الواجبه و غیر الواجبه فإنّما فی روایه محمّد بن مسلم من قوله علیه السّلام على المحکیّ «أن تطیعه و لا تعصیه» یشمل إطلاقه الإطاعه و ترک العصیان فی کلّ أمر و من المعلوم عدم لزوم إطاعه الزّوج فی غسل ثوبه و طبخ الخبز و غیره و سائر حوائجه(جامع المدارک4/435)


و همان گونه که از ظاهر آیه مشخص است این اطاعتو تبعیت زن از مرد در حیطه مسائل زناشویی است (در حیطه زناشویی اطاعت اطلاق دارد)
حال که فهمیدیم که این اطلاق دارای محدوده است (زناشویی) شک می کنیم که غذا پختن ، تمیز کردن خانه و ...از مسائل زناشویی است یا نه؟؟ این جاست که می گوییم تمسک به عام در شبهه مصداقیه جایز نیست.

جمع بندی

پرسش:

در قرآن قوامیت مرد  در قبال قنوت(اطاعت) زن مطرح شده است و قوامیت مرد بر نفقه و فضل الهی استوار است و  زنان باید قانت باشند. و طبق آیات مربوطه معنای قنوت یعنی اطاعت از روی تواضع. لذا زن ها باید از شوهران خود اطاعت کنند. در روایات هم به این مطلب اشاره شده است که زن باید از شوهرش اطاعت کند.
حال سوال این است که آیا قرآن اطاعت را محدود به مسائل جنسی ندانسته و قنوت زن در کلیه شئون زندگی وجود دارد. حتی اگر مرد بگوید به من آب بده، زن باید اطاعت کند مگر در محرمات...
؟

پاسخ:

آیه شریفه مورد بحث مرد را قوام بر زن دانسته و دو دلیل برای آن بیان می فرماید که یکی فعل تکوینی خدا(فضل الله) یکی هم نفقه دادن مرد به زن می باشد و در ادامه هم خشوع و عدم مخالفت زن در برابر مرد در خانه و محافظت زن از کیان خانواده در نبود مرد را از او خواسته است:

«الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ۚ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ ۚ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا»

مردان را بر زنان تسلط و حق نگهبانی است به واسطه آن برتری که خدا برای بعضی بر بعضی مقرر داشته و هم به واسطه آنکه مردان از مال خود نفقه دهند، پس زنان شایسته مطیع شوهران و در غیبت آنان حافظ (حقوق آنها) باشند از آن رو که خدا هم (حقوق زنان را) حفظ فرموده است. و زنانی که از نافرمانی آنان (در حقوق همسری) بیمناکید باید نخست آنان را موعظه کنید و (اگر مطیع نشدند) از خوابگاه آنان دوری گزینید و (اگر باز مطیع نشدند) آنان را به زدن تنبیه کنید، چنانچه اطاعت کردند دیگر راهی بر آنها مجویید، که همانا خدا بزرگوار و عظیم الشأن است.(1)

ما در هیچ کجای قرآن بحث اطاعت مطلق زن از شوهر را نداریم و فقط در همین آیه مورد بحث ، موضوع تمکین که در مقابل آن نشوز است بیان شده است.

دومین موردی که إطاعت از شوهر در آن برای زنان واجب است مسأله خروج زن از منزل است که در قرآن کریم به حکم آن تصریح نشده و در روایات پیامبر (صلی الله علیه و آله) و معصومین (علیهم السلام) حکم آن بیان شده و عدم ورود یک مطلب در قرآن، دلیل بر عدم صحت و عدم إعتبار آن نیست زیرا بسیاری از احکام در قرآن کریم به صورت تفصیلی بیان نشده و خداوند متعال تفصیل و توضیح آیات را بر عهده پیامبر (صلی الله علیه و آله) و اوصیای وی قرار داده چنانکه فرموده:« وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ»  و ما اين ذكر [قرآن‏] را بر تو نازل كرديم، تا آنچه به سوى مردم نازل شده است براى آنها تبیین نمائی(2)

و لذا اطاعت از پیامبر (صلی الله علیه و آله) و اولی الامر که همان ائمه معصومین (علیهم السلام) هستند را واجب دانسته و فرموده:

« يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا أَطيعُوا اللَّهَ وَ أَطيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ...» (3)

« اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد! اطاعت كنيد خدا را! و اطاعت كنيد پيامبر خدا و اولو الأمر [اوصياى پيامبر] را»

درباره مسأله ممنوعیت خروج زن از منزل در صورت منع شوهر در روایتی از امام صادق (علیه السلام ) که در آن برخی از نواهی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آمده می خوانیم:« نَهَى رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَنْ تَخْرُجَ الْمَرْأَةُ مِنْ بَيْتِهَا بِغَيْرِ إِذْنِ زَوْجِهَا» (4) «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از اینکه زن بدون إجازه شوهر از منزل خارج شود نهی فرموده است»
همچنین در حدیث دیگری از امام باقر (علیه السلام) می خوانیم که به نقل از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) درباره یکی از حقوقی که شوهر بر زن خود دارد می فرماید:« وَ لَا تَخْرُجَ مِنْ بَيْتِهَا إِلَّا بِإِذْنِهِ»(5) «زن از منزلش بدون إجازه شوهرش خارج نمی شود»

غیر از این دو مورد هیچ دلیلی نمی توان بر اطاعت زن از مرد در مورد دیگری یافت. فتاوی مراجع تقلید گویای این مطلب است:

از رساله و سایت آیه الله مکارم شیرازی:
پرسش : آیا اطاعت نکردن زن از شوهر در غیر مسائل واجب و مستحب، حرام است؟
پاسخ : اطاعت زن از شوهر مربوط به حقوق زناشویی و بیرون رفتن از منزل است، در کارهای دیگر اطاعت بر او واجب نیست هر چند بهتر است زن و مرد در تمام مسایل با هم تفاهم داشته باشند.

زن وظیفه ندارد خدمت خانه را انجام دهد و غذا تهیّه کند و نظافت و مانند آن را عهده دار شود؛ مگر به میل خود. و اگر مرد او را مجبور بر این کارها نماید، زن مى‌تواند حقّ الزحمه خود را در برابر این کارها از او بگیرد.
سؤال ـ آیا زن مى‌تواند در منزل وظایف خود را انجام ندهد؛ مثلا غذا نپزد، یا خانه را مرتبّ نکند؟ آیا مرد مى‌تواند او را مجبور به انجام این گونه امور بنماید؟
جواب : مرد حق ندارد او را مجبور به این کارها کند؛ مگر این که زن با میل خود این کارها را انجام دهد.

آیه الله سیستانی:
پرسش: اطاعت زن از شوهر در چه مواردی واجب است؟
پاسخ: تمکین خود برای شوهر واجب است وخارج شدن زن از منزل با اجازه شوهر باشد.

پرسش: اطاعت امر شوهر تا چه اندازه ای است؟ حد آن ذکر شود ؟

پاسخ: اطاعت شوهر فقط در استمتاعات متعارف و اینکه اگر مانع شرعی نباشد بیرون رفتن از خانه با اجازه شوهر باشد.
 

سلطه مولی وار شوهر بر زن را هیچ کدام از فقهای شیعه و سنی باور ندارند آن گونه که مولی بر کنیز خود دارد به صورتی که مولی می تواند طبق مُشتَهَیات و دلخواهش هر دستوری را به عبد یا کنیزش بدهد و وی را صرفا در جهت منافع شخصی خود بکار گیرد؛ تنها لازم است که دستورش بر خلاف احکام شرع نباشد. هیچ یک از فقهای شیعه و سنی به چنین سلطه و حقی برای مرد برای زن باور ندارند. مگر شیخ مفید(رحمه الله علیه) که به طور استثنایی اطاعت زن از شوهر را بطور مطلق و بدون ذکر مورد خاص مطرح کرده و گفته است: «و على المرأة أن تطیع زوجها و لا تعصیه إلا فیما حظره الله تعالى» (6) البته این اطلاق از عدم توضیح شیخ مفید ناشی می شود و به قرینه بیانات دیگر شیخ مفید می توان گفت منظور او در تمکین از شوهر بوده است.

حکم به اطاعت مطلق از شوهر بر خلاف اجماع فقهای شیعه بلکه فقهای اسلام است:

و لا یخفى أنّها مشتمله على الحقوق الواجبه و غیر الواجبه فإنّما فی روایه محمّد بن مسلم من قوله علیه السّلام على المحکیّ «أن تطیعه و لا تعصیه» یشمل إطلاقه الإطاعه و ترک العصیان فی کلّ أمر و من المعلوم عدم لزوم إطاعه الزّوج فی غسل ثوبه و طبخ الخبز و غیره و سائر حوائجه؛ مخفی نماند که اطاعت زن از شوهر شامل حقوق واجب و غیر واجب می شود همان گونه که از اطلاق روایت «أن تطیعه و لا تعصیه»  برداشت می شود و معلوم است که این روایت مطلق هرگونه اطاعتی را شامل نمی شود مثلا شستن لباس های شوهر و طبخ غذا و دیگر حوائج روزمره شوهر را شامل نمی شود. (7)
إذ لیس له منعها عما لا ینافی حقه مکانا و لا زمانا بعد ان کانت هی حره مالکه لأمرها و مسلطه على منافعها من الخدمات التی منها الإرضاع، و لذلک جاز لها أخذ الأجره من زوجها على إرضاعها لولده سواء أ کان منها أو من غیرها، فلا یجب علیها الإرضاع مجانا بعد ان لم یکن اللبن له و من البین أن الإطاعه الواجبه علیها خاصه بما یعود إلى الاستمتاع و التمکین فحسب.»از آنجا که زن آزاد است (کنیز نیست ) تمام منافع خود غیر از تمکین جنسی را مالک است و مرد نمی تواند آن را منع کند  همچنین شیر دادن  که زن می تواند برای آن پول دریافت کند چه این کودک خودش باشد یا از غیر باشد. اطاعت واجب که بر عهده زن است آن چیزی است که به استمتاع جنسی مرد از زن است بر می گردد . (8)
بطل بذلک ما للمرأه من الاستقلال فی الإراده الفردیه و عمل نفسها بأن ترید ما أحبت و تفعل ما شاءت من غیر أن یحق للرجل أن یعارضها فی شی‏ء من ذلک فی غیر المنکر فلا جناح علیهم فیما فعلن فی أنفسهن بالمعروف کذلک قیمومه الرجل لزوجته لیست بأن لا تنفذ للمرأه فی ما تملکه إراده و لا تصرف، و لا أن لا تستقل المرأه فی حفظ حقوقها الفردیه و الاجتماعیه، و الدفاع عنها، و التوسل إلیها بالمقدمات الموصله إلیها بل معناها أن الرجل إذ کان ینفق ما ینفق من ماله بإزاء الاستمتاع فعلیها أن تطاوعه و تطیعه فی کل ما یرتبط بالاستمتاع و المباشره عند الحضور، و أن تحفظه فی الغیب فلا تخونه عند غیبته بأن توطئ فراشه غیره، و أن تمتع لغیره من نفسها ما لیس لغیر الزوج التمتع منها بذلک، و لا تخونه فیما وضعه تحت یدها من المال، و سلطها علیه فی ظرف الازدواج و الاشتراک فی الحیاه المنزلیه.» « و علیها: أن تطیع زوجها فیما یرجع إلى التمتع منها،» « و أما (و یجب علیها) فی جانب العمل فأحکام الدین و طاعه الزوج فیما یتمتع به منها،»(9)

به طور خلاصه اطاعت مطلق زوجه از زوج در کتاب و سنت نیامده و وجوبش ثابت نیست. در الخیارات(مرحوم آیت الله آقا مصطفی خمینی) آمده است:
«و أمّا وجوب إطاعه الزوج فی سائر الأُمور فمحلّ منع و إشکال جدّاً، فکونه خلاف الکتاب غیر ثابت»اما وجوب اطاعت مرد در دیگر امور (غیر استمتاع و خروج) دارای اشکال است و خلاف کتاب خدا و غیر ثابت است. (10)
بررسی فتاوای فقهای معاصر شیعه نشان می دهد که ایشان به اتفاق اطاعت مطلق زن از شوهر را واجب ندانسته و آن را به دو مورد تمکین و عدم خروج از منزل محدود می کنند. در کتاب نکاح مرحوم اراکی که ظاهرا تقریری از دروس استاد بزرگوارشان حاج شیخ عبدالکریم حائری است آمده است:
«ثمّ إنّ حقّ الزوج على الزوجه على ما یستفاد من الأخبار حقّان: أحدهما حقّ أن لا تخرج من بیتها إلّا بإذنه فلو نهاها عن الخروج صار الخروج علیها محرّما و إن لم یقصد الزوج بهذا النهی الاستمتاع بها، حیث یستفاد من الخبر أنّ لعدم الخروج موضوعیّه، و یکون متعلّقا لحقّ مستقلّ، و لیس مراعاه لحقّ الاستمتاع. و الآخر حقّ الاستمتاع، فمتى أراد الاستمتاع منها وجب التمکین علیها، حتّى فی بعض الأخبار: (و لو کان على قتب البعیر). فیجب على الزوجه إطاعه الزوج فی هذین الحقّین.» حق مرد بر زن دو حق است یک این که جز با اجازه شوهر بیرون نرود مهم عدم خروج زن از منزل است و حق دوم حق استمتاع جنسی است  که هر وقت مرد اراده استمتاع جنسی کرد زن تمکین کند .(11)

پی نوشت ها :

1. نساء: 34 .

2. نحل: 44 .

3. نساء: 59 .

4. حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، آل البیت، 1418 قم ، ج 20 , ص 161 .

5. همان ص158 .

6. شیخ مفید، أحکام النساء، موتمر العالمی لمولفات شیخ مفید، قم، بی تا، ص۳۸.

7. خونساری، جامع المدارک، اسماعیلیان، 1405، قم، ج4، ص 435.

8. خویی، المستند فی شرح العروه، نرم افزار فقه اهلبیت، ج4، ص 362 .

9. همان ج2/272 .

10. خمینی، مصطفی، کتاب الخیارات، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ، 1376، تهران،  ج4، ص 75.

11. اراکی، رساله فی النفقه الزوجه، موسسه در راه حق، 1413، قم ، ص 260.