قلمرو و جغرافیای اخلاق

تب‌های اولیه

38 پستها / 0 جدید
آخرین ارسال

[=&amp]3-1 نشانه‌های حسن خلق[/]



[=&amp]از آنجا که انسان به اقتضای حب نفس، عیوب خود را نمی بیند، با اندک مجاهده‌ای که به ترک گناهان بزرگ و آشکار منتهی شود، گمان می کند نفس خویش را پاکیزه کردهف به حسن خلق دست یافته و از تلاش و مجاهدت بی نیاز شده است، از این رو لازم است با نشانه های حسن خلق آشنا شویم که فریب نفس را نخوریم و بازیچه شیطان نشویم. پیش از این دانستیم که حسن خلق مساوی دین و نشانه کمال ایمان است.

بنابراین هر چیز که در قرآن کریم و روایات پیشوایان معصوم علیهم السلام نشانه ایمان است، نشانه حسن خلق نیز به شمار می رود.رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در مقام تعیین آثار عملی ایمان با اشاره به ویژگی‌های مومنان، از هر ویژگی نشانی از حسن خلق ساخته است. از جمله نشانه ها در کلام آن حضرت را می توان مهمان نوازی، احترام به همسایه، احترام به والدین، سکوت، راز داری نام برد[/]



[=&amp][=&amp]
[/]

[/]

[=&amp]2.سوء خلق(بد اخلاقی)[/]



[=&amp]1-2 سوء خلق چیست؟[/]



[=&amp]سوء خلق یا بد اخلاقی حالتی نفسانی است که موجب گرفتگی روح انسان می شود، به طوری که هیچ ناملایمی را بر نمی تابد و بی‌ دلیل با کوچک ترین بهانه ای بر دوستان و معاشران می خروشد و ایشان را آزار می‌دهد و چون در زندگی با صحنه ناخوشایندی مواجه شود، به حق تعالی نیز اعتراض می کند[1]
پی نوشت:
1-
[=&amp]محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ج9،ص354[/][/]

[=&amp] 2- نکوهش سوء خلق[/]



[=&amp]بد اخلاقی صفتی زشت و ناپسند است که دنیا و آخرت و زندگی مادی و معنوی انسان را تحت تاثیر خود قرار می دهد . امام باقر علیه السلام در زشتی بد خلقی از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کند[/][=&amp]:[/]



[=&amp]«اگر سوء خلق به چشم می‌آمد، زشت ترین مخلوق بود.»[/]



[=&amp]1-2-2 [/]



[=&amp]پیامدهای دنیوی[/]



[=&amp]از پیامدهای نا مطلوب بد اخلاقی در زندگی دنیوی انسان، سختی زندگی، تنهایی، بی کسی و عذاب درونی را نی توان نام برد[/][=&amp].[/]



[=&amp]امیر المومنین علی علیه السلام می فرماید[/][=&amp]:[/]



«سوء الخلق نکد العیش و عذاب النفس»[=&amp][1] «بد اخلاقی موجب سختی زندگی و عذاب جان آدمی است.»[/]



[=&amp]و می فرماید: «[/]سوء الخلق یوحش الانفس و یرفع الانس[=&amp]»[2]؛«بدخلقی انسان را از دیگران می برد ، تنها می کند و انس و همگرایی را از میان بر می‌دارد[/][=&amp].»[/]



[=&amp]امام صادق علیه السلام می فرماید: [/]«من ساء خلقه عذب نفسه»[=&amp][3]، «هر کس اخلاقش بد شود، جانش در عذاب است[/][=&amp].»[/]



[=&amp]معنی این سخن شریف چنان که بعضی نوشته اند[4] این نیست که انسان بد اخلاق دیگران را می آزارد و دیگران نیز او را آزرده می کنند. عذابی که در این حدیث به آن اشارت رفته است، از درون نفس بر می خیزد. روح انسان بر اثر گرفتگی و انقباض خود رنجور است نه از دیگران[/][=&amp].

پی‌نوشت:
1-[=&amp]میرزا حسین بن محمد تقی نوری، مستدرک الوسائل، ج12،ص76
2-[=&amp]همان [/]
3-[=&amp]کافی،ج2،ص321
4-[=&amp]محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی،ج2،ص355[/][/]
[/]

[/]





[=&amp]2-2-2 پیامدهای اخروی[/]



[=&amp]تاثیر بد اخلاقی بر زندگی معنوی بسیار عمیق تر و گستر ده تر از زندگی دنیوی است. از جمله[/][=&amp]:[/]



[=&amp]1-2-2-2. ناسازگاری با ایمان[/]



[=&amp]امیر المومنین علی علیه السلام می فرماید[/][=&amp]:[/]



خلقان لا یجتمعان فی مومن سوء الخلق و البخل [=&amp]»[ 1]، «دو ویژگی است که در وجود مومن با هم جمع نمی شوند، بد خلقی و بخل[/][=&amp]»[/]



[=&amp]این سخن شریف بدین معنی است که ایمان حقیقی بد اخلاقی را از ساحت وجود انسان می‌راند، ولی در صورتیکه ایمان ضعیف باشد و بد اخلاقی فرصتی برای حضور و بروز پیدا کند، نقش ایمان را از صفحه قلب آدمی پاک می کند .

امام صادق علیه السلام برای بیان این ناسازگاری با استفاده از اسلوب تشبیه معقول به محسوس می‌فرماید[/][=&amp]:[/]



[=&amp]«[/]ان سوء الخلق لیفسد الایمان کما یفسد الخل العسل.»[=&amp][2] ؛ «بد اخلاقی ایمان را تباه می کند همان طور که سرکه عسل را[/]

پی نوشت:
1-

[=&amp]میرزا حسین بن محمد تقی نوری، مستدرک الوسائل، ج12،ص75
2-[=&amp]کافی،ج2،ص321 [/]

[/]

2-2-2-2.تعارض با عمل

بد اخلاقی رذیلتی است که اثار همه حسنات انسان را از بین می برد. رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم می فرماید: «جبرئیل از پیشگاه پروردگار عالمیان پیغام آورد که «علیک بحسن الخلق فان السوء الخلق یذهب بخیر الدنیا و الاخرة»[1] «خوش اخلاق باش که بد خلقی خیر دنیا و آخرت را می برد.»

به استناد همین ویژگی است که امام صادق علیه السلام می فرماید:« ان سوء الخلق لیفسد الایمان کما یفسد الخل العسل.»[2 ] ؛ «بد اخلاقی ایمان را تباه می کند همان طور که سرکه عسل را»

مفاد این سخن شریف این است که انسان بد اخلاق از کارهای نیک خویش بهره ای نمی برد ، چون ثواب و پاداشی به آنها تعلق نمی گیرد[3]

3-2-2-2. تناسب با جهنم

بد خلقی صفتی جهنمی است که درنهایت از جهنم سر در می‌آورد .[4] رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم می فرمایند«ایاکم و سوء الخلق فان سوء الخلق فی النار لا محالة»[5]

« از بد اخلاقی بپرهیزید که بد اخلاق به ناچار در آتش خواهد بود.»

نا گفته پیداست که وجود یک صفت در ظرفی خاص ، کنایه از حضور صاحب صفت در آن ظرف است؛بنابراین ورود سوء خلق به آتش جهنم به این معنا است که سر انجام انسان بد اخلاق جهنم است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمایند:

«سُوءُ الْخُلُقِ زِمَامٌ ‏مِنْ ‏عَذَابِ‏ اللَّهِ فِي أَنْفِ صَاحِبِهِ وَ الزِّمَامُ بِيَدِ الشَّيْطَانِ يَجُرُّهُ إِلَى الشَّرِّ وَ الشَّرُّ يَجُرُّهُ إِلَى النَّار»[6]

« بد اخلاقی مهاری است از جنس عذاب الهی در بینی انسان بد اخلاق که سر رشته آن به دست شیطان است تا او را به بدی بکشاند و بدی او را به جهنم ببرد.»



به همین دلیل خداوند متعال بندگان محبوب خویش را از گرفتار شدن به این صفت ناپسند حفظ می کند ، در نتیجه کسانی به سوء خلق گرفتار می شوند که مغبوض پروردگار باشند.[7]

پی‌نوشت:
1-الامالی،ص344


2-کافی،ج2،ص321
3-محمد صالح مازندرانی،شرح اصول کافی،ج9،ص354
4-عیون اخبار الرضا؛ج1،ص34
5-احمد بن محمد بن خالد برقی، المحاسن، ج1،ص137
6-مستدرک الوسائل، ج2،ص76
7-همان

به خاطر این همه آثار نا مطلوب است که بد اخلاقی ، شوم و نامبارک و انسان بد اخلاق، بد بخت و دور از سعادت است. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرمایند: «سوء الخلق شوم»[1]، «بد اخلاقی شوم است»

و می فرمایند: «من سعادة المرء حسن الخلق و من شقاوته سوء الخلق»[ 2]«خوش اخلاقی از سعادت و خوشبختی انسان و بد اخلاقی از بدبختی اوست»

به همین دلیل است که بد اخلاقی از هر مصیبتی بزرگ تر است. امام علی علیه السلام می فرمایند: «اشد المصائب سوء الخلق»[ 3]«سخت ترین مصیبت ها بد اخلاقی است»

به راستی کسی که در صدد درمان این رذیله انسان کش بر نیاید، از درجات انسانیت محروم است و هم از این روی امیر المومنین علیه السلام در جواب کسی که پرسده بود، پست ترین انسان ها کیست؟ فرمود: «هر کس که اخلاقش بدتر است»[ 4]




پی‌نوشت:
1-من لایحضره الفقیه، ج4،ص355
2-مستدرک الوسائل، ج8،ص447
3-حسن بن علی ابن شعبه حرانی؛تحف العقول عن آل الرسول،ص359
4-مستدرک الوسائل، ج12،ص76
[=&amp]
[/]

د) اقسام مشرب ها و رویکردها در اخلاق اسلامی



علم اخلاق اسلامی در بستر تاریخی خود چهار مر حله کلی را پشت سر نهاده، و به چهار شیوه تدوین شده است که عبارتند از:



-روش نقلی



-روش عقلی



-روش عرفانی



-روش ترکیبی(از نقل،عقل و عرفان[=&amp]
[/]