جمع بندی تحقیقی بودن اصول دین به چه معناست؟

تب‌های اولیه

13 پستها / 0 جدید
آخرین ارسال

سلام استاد گرامِ
از شما به خاطر ارائه پاسخهای راهگشا و ارزنده متشکرم. در پناه لطف خدا باشید

سوال:
الف) با توجه به اینکه تقلید در اصول دین جایز نیست، آیا مراجعه به کتب علمای اسلام به منظور تحقیق در دین، تقلید محسوب نمی شود؟
ب) آیا بعد از سن تکلیف هم میشود در عقاید تحقیق و بازنگری کرد؟
ج) آیا صحیح است که در کودکی، فرد را با منطق و روشهای تشخیص مغالطه آشنا سازیم؟
د) آیا برای تحقیق در مورد اسلام، باید فقط به کتب نوشته شده توسط موافقان مراجعه کرد یا مراجعه به کتب مخالفان هم مجاز است؟

پاسخ:
الف) اولا: تحقيق در مورد اصول دين از طريق عقل و فطرت صورت ميگيرد و ايندو منحصر در كتاب ها نيستند.
ثانیا: استدلالهايي كه در كتب دانشمندان بكار رفته غالبا از راه عقل و تفكر صورت گرفته كه انسان ميتواند در مورد اين استدلالها فكر كند. به عبارتي استدلالهاي مطرح شده مانند مسائل نقلي(مانند تاريخ و روايات) نيست كه شخص هر چه ديد و يا خواند را قبول كند. بلکه مطالب مطرح شده در کتب، صرفا راه و طریق تعقل را نشان میدهد.
از اين قبيل استدلالها در قرآن نیز مطرح شده كه حجيت آن را زير سوال نمي برد، چرا که عقلي است. مانند(برهان تمانع) که خداوند میفرماید: لو كان فيهما آلهة الا الله لفسدتا(1)؛ اگر جز خداى بى همتا خدايانى در آسمان و زمين مى‏بودند آسمان و زمين (به علت اختلاف دستور و اختلاف نظام) فاسد مى‏شدند.

و یا آیه شریفه: قَالُواْ ءَ أَنتَ فَعَلْتَ هَذَا بَِالهِتِنَا يَإِبْرَاهِيمُ(62) قَالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَذَا فَسْلُوهُمْ إِن كَانُواْ يَنطِقُونَ(63) فَرَجَعُواْ إِلىَ أَنفُسِهِمْ فَقَالُواْ إِنَّكُمْ أَنتُمُ الظَّلِمُونَ(64)(2)؛
(هنگامى كه ابراهيم را آوردند) به آن بزرگوار گفتند: اى ابراهيم آيا تو اين عمل را با خدايان ما انجام دادى!؟ حضرت ابراهيم فرمود: (نه!) بلكه اين بت بزرگ است كه اين عمل را انجام داده است. از خود بتها جويا شويد اگر مى‏ توانند سخن بگويند. بت پرستان پس از اينكه به وجدان خود رجوع كردند با خويشتن گفتند: حتما شما از ستمكاران خواهيد بود.

بنابراين انسان زماني دچار تقليد مي شود كه بدون چون و چرا از كسي تبعيت كند، اما در مورد اصول دين كه به برخي كتب استدلالي و اعتقادي رجوع مي كند، بايد در مورد آن استدلالها كه در كتاب مطرح شده است، تفكر و تعقل كند. و اگر بدون تعقل آنها را بپذيرد دچار تقليد شده است.

ب) تفكر وتعقل در مورد اعتقادات هيچ گونه محدوديت سني ندارد. بنابراين فرد بعد از سن تكليف هم مجاز به تحقيق در اين رابطه است. البته توصيه ميشود قبل از ورود به مباحث عقلي و برهاني در مورد منطق و شيوه استدلال مطالعه شود تا انسان دچار مغالطات و شبهات نگردد.

ج) اطلاعات هر انساني به فراخور سن و تحصيلاتش متفاوت است. بنابراین همانطور كه براي كودك، فهميدن شبهات پيچيده و مشكل امكان پذير نيست، فهم مسائل منطقي پيچيده هم امكان ندارد!
بدین ترتیب براي شخصي كه به سن بلوغ ميرسد فهم مسائل ساده منطقي كه بسياري از آنها بديهي است به نظر كافي ميباشد و هر چه جلوتر رفته و فهم او متكامل تر ميگردد، بايد خود را مسلح تر كند تا دچار مغاطات و شبهات انحرافي نشود.
بنابراين منظور از اشنايي با علومي مانند منطق به فراخور سن و معلومات شخص خواهد بود.

د) براي تحقيق دقيق هر مكتبي بايد به كتاب هاي منبع آنها مراجعه كرد. به عنوان مثال، يك مستشرق، ديد سطحي نسبت به دين اسلام خواهد داشت تا يك عالم اسلامي. پس براي فهم دقيق اسلام به كتب اصلي اسلامي بايد مراجعه كرد و انها را از نظر عقلي بررسي نمود. بعد از فهم دقیق اسلام مراجعه به نقدها مانعی ندارد.
البته بهترین راه برای برگزیدن دین واقعی مقایسه کردن ادیان با یکدیگر، فارق از نقدهای انهاست. خداوند در این رابطه می فرماید: الَّذينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ (3)؛
همان كسانى كه سخن را مى‏شنوند، آن‏گاه از بهترينش پيروى مى‏كنند، آنانند كه خداوند هدايتشان كرده است و آنان همان خردمندانند.


[/HR]1. انبیاء/22.
2. انبیاء/ 62-64.

3.(زمر/18)

موضوع قفل شده است