جمع بندی بررسی حجاب کنیزان

تب‌های اولیه

75 پستها / 0 جدید
آخرین ارسال
بررسی حجاب کنیزان

سلام

از امام صادق(ع) پرسیده شد: آیا کنیزى که نماز می‌گذارد [باید] سر خود را بپوشاند؟ آن‌حضرت فرمود: «خیر، پدرم هر گاه می‌دیدند کنیز خادمه نماز می‌خواند و مقنعه بر سر کرده او را می‌زد تا مقنعه‌اش را بردارد و بدین ترتیب زن حرّه(آزاده) از مملوکه مشخص گردد».
شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 4، ص 411، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق.

ابی خالد قماط نقل می‌کند از امام صادق(ع) پرسید: آیا کنیز باید سر خودش را بپوشاند؟ آن‌حضرت فرمود: «اگر خواست می‌تواند بپوشاند و می‌تواند نپوشاند (مخیر است) شنیدم که پدرم می‌فرمود: این کنیزان زده می‌شدند و به آنان گفته می‌شد که خود را شبیه زنان آزاد نکنید».
همان، ص 412.

کدام یک از احادیث بالا اعتبار بیشتری دارند؟
حدود حجاب برای کنیزان چه تفاوتی دارد؟
چرا این تفاوت وجود دارد مگر فلسفه حجاب محافظت از زن نیست؟ آیا کنیزان نیاز به محافظت ندارند و اگر به علت بی حجابی مورد آزار و اذیت قرار بگیرند اشکالی ندارد؟

با نام و یاد دوست





کارشناسان بحث: استاد محسن و استاد مسلم

shsina;827305 نوشت:
سلام
از امام صادق(ع) پرسیده شد: آیا کنیزى که نماز می‌گذارد [باید] سر خود را بپوشاند؟ آن‌حضرت فرمود: «خیر، پدرم هر گاه می‌دیدند کنیز خادمه نماز می‌خواند و مقنعه بر سر کرده او را می‌زد تا مقنعه‌اش را بردارد و بدین ترتیب زن حرّه(آزاده) از مملوکه مشخص گردد».
شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 4، ص 411، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق.
ابی خالد قماط نقل می‌کند از امام صادق(ع) پرسید: آیا کنیز باید سر خودش را بپوشاند؟ آن‌حضرت فرمود: «اگر خواست می‌تواند بپوشاند و می‌تواند نپوشاند (مخیر است) شنیدم که پدرم می‌فرمود: این کنیزان زده می‌شدند و به آنان گفته می‌شد که خود را شبیه زنان آزاد نکنید».
همان، ص 412.
کدام یک از احادیث بالا اعتبار بیشتری دارند؟
حدود حجاب برای کنیزان چه تفاوتی دارد؟
چرا این تفاوت وجود دارد مگر فلسفه حجاب محافظت از زن نیست؟ آیا کنیزان نیاز به محافظت ندارند و اگر به علت بی حجابی مورد آزار و اذیت قرار بگیرند اشکالی ندارد؟

بسم الله الرحمن الرحیم
با سلام و طلب توفیق الهی برای شما و دیگر کاربران گرامی
در ضعیف و غیر قابل استناد بودن این دو روایت شکی نیست.
با این حال این که کنیزان موظف به پوشش حجاب نبودند، یک حکم شرعی و یک استثناء بوده است.
امام خمینی به این حکم اشاره کرده است:
برکنیز پوشاندن سر واجب نیست.(1)
به همین دلیل کنیزان می توانستند بدون حجاب سر نماز بخوانند.و برخی از این روایات در قالب احادیث صحیح در همان آدرسی که اشاره کرده اید،دیده می شود.
و اما این که چرا کنیزان از نظر حجاب مستثنی بودند را در بیان شهید مطهری می بینیم.
ایشان نوشته است:
تفاوت کنیز با زن آزاده در حجاب این است که بر کنیز واجب نیست که سرش را بپوشاند. ظاهرا سرّ مطلب خدمت کاری آن ها است.
یعنی چون معمولا کنیزان کارهای داخل و خارج از خانه را انجام می دادند و مرتب در فعالیت بودند. برای این که در این زمینه راحت تر باشند این تکلیف از آنان برداشته شده است، البته وجوب پوشش سر برداشته شده نه این که ملزم باشند به بازگذاشتن سر و بنا بر این، می توانستند سر خودرا بپوشانند و می توانستند نپوشانند.
یکی از فلسفه های حجاب این است که جلوی خود نمایی و جلوه گری زن را بگیرد و از آن جایی که کنیزان معمولا کار می کردند و به سر و صورت خود رسیدگی نمی کردند قاعدتا باز بودن سرشان نباید چندان نقشی در جلب توجه نگاه مردان و جلوه برای مردان داشته باشد و لذا از آن روزگار نقل نشده که مردم پیش اولیای دین آمده باشند و بگویند که باز بودن سر کنیزان سبب فساد و فحشا و چشم چرانی گردیده. از این رو می توان گفت که عدم وجوب پوشش سر برای کنیزان منافاتی با فلسفه حجاب ندارد.(2)
( و الله العالم)
پی نوشت ها:
1.ر، ک،امام خمینی، وسیله النجات، ص 130.
2.شهید مطهری مرتضی، مجموعه آثار،انتشارات صدرا، ج 19، ص 489
.

محسن;828981 نوشت:
تفاوت کنیز با زن آزاده در حجاب این است که بر کنیز واجب نیست که سرش را بپوشاند.

فقط پوشش سر واجب نیست؟

ببینید این دلایل اصلا کافی نیست، شاید در نگاه اول درست باشن ولی:

اول اینکه قرآن نگفته شما اگر به سر و صورتتون رسیدگی نمیکنید لازم نیست حجاب سر داشته باشید چون مشکلی پیش نمیاد.
دوم اینکه طبق گفته خودتان "معمولا" پس ممکن است کنیزانی صرفا برای استفاده جنسی خریداری شده باشند پس به سر و صورت خود هم برسند.
سوم هم اینکه من نمیتوانم بگویم خانم x زشت است پس اگر موهایش بیرون باشد اشکالی ندارد و برای کسی مشکلی پیش نمی آید؛ تا جایی که بنده میدانم همچین تبصره ای در قانون حجاب وجود ندارد.
چهارم هم اینکه چون دیروز مشکل ایجاد نمیکرده قرار نیست حتما امروز هم مشکل ایجاد نکنه.

ممنون

باسمه الحکیم

محسن;828981 نوشت:
تفاوت کنیز با زن آزاده در حجاب این است که بر کنیز واجب نیست که سرش را بپوشاند. ظاهرا سرّ مطلب خدمت کاری آن ها است.

عرض سلام و احترام

ظاهرا غلامان و کنیزان مانند کالا خرید و فروش می شده اند!(بردگان)

بنابراین عدم الزام کنیزان به پوشش سر می تواند از این جهت باشد

که برای خریدار وی خصوصیات ظاهریش مهم بوده است؟

و این یک قانون متناسب با شرایط و مقتضیات آن مقطع زمانی است؟

با تشکر

shsina;829066 نوشت:
ببینید این دلایل اصلا کافی نیست

سلام
همان گونه که اشاره فرمودید این دلایل اصلا دلیل جواز ترک حجاب نیست وفقط توجیهاتی است که شهید مطهری (رحمه الله) به ذهن شون خطور کرده بودوبرای اقناع در لحظه اول است
والا نه شهید مطهری ونه جناب محسن ادعا ندارند که این توجیهات در روایات به عنوان علت جواز ترک حجاب کنیز است
بله فلسفه این حکم جواز مثله بقیه احکام شرع برای ما مجهول است و
وای کاش کارشناسان فقه استدلالی بررسی میکردن آیا تحقیقی علمی در منابع فقهی در مورد حکم حجاب کنیز صورت گرفته است یانه

reza64;829113 نوشت:
سلام
همان گونه که اشاره فرمودید این دلایل اصلا دلیل جواز ترک حجاب نیست وفقط توجیهاتی است که شهید مطهری (رحمه الله) به ذهن شون خطور کرده بودوبرای اقناع در لحظه اول است
والا نه شهید مطهری ونه جناب محسن ادعا ندارند که این توجیهات در روایات به عنوان علت جواز ترک حجاب کنیز است
بله فلسفه این حکم جواز مثله بقیه احکام شرع برای ما مجهول است و
وای کاش کارشناسان فقه استدلالی بررسی میکردن آیا تحقیقی علمی در منابع فقهی در مورد حکم حجاب کنیز صورت گرفته است یانه

احکام خدا باید دلیل و منطق داشته باشد واگرنه حداقل بنده بهشون عمل نمیکنم. و جوابم هم از همین الان برای رو قیامت آمادست.
مثل خمس!
علاوه بر این فرض کنید یک نفر مسلمان نیست اگر پرسید چرا خدا این حکم را داده باید جوابی داشته باشیم یا خیر؟ فکر نمیکنم گفتن اینکه چون حکم خداست و دلیلش برای ما مجهول است برای اون فرد که درباره اسلام تحقیق میکند کفایت کند.

برای پاسخ به این سوال باید به چند نکته توجه بفرمایید:

نکته اول:

روایت اول از نظر سندی ضعیف بوده و قابل اعتماد و اعتناء نیست، در فقه شیعه هرگز کنیز برای حجاب زده نمیشود و این روایت هم ناظر به سنت هایی است که دیگران بر جای گذاشته اند، همانطور که در روایت دومی که اشاره فرمودید که سندش هم صحیح است امام صادق(ع) این کتک زدن کنیز به خاطر رعایت حجاب را به دیگران نسبت داده است.
بنابراین از نظر شیعه تفاوت حجاب کنیز و زن آزاد این است که حجاب برای زن آزاد واجب است، اما کنیز اختیار دارد که حجاب داشته باشد یا خیر، نه اینکه کشف حجاب بر وی واجب یا حتی مستحب باشد.

نکته دوم:

کنیزان زنانی بوده اند که در خانه ها به خدمت گرفته میشدند و طبیعتا جایگاه اجتماعی و نوع پوشش آنها به خاطر وظایفشان به گونه ای بوده که معمولا کسی نگاه حرام به آنها نداشته است، همانطور که شهید مطهری(ره) به این مسئله اشاره داشته اند(1) بنابراین شاید بخشی از سختی هضم و درک مسئله ناشی از این باشد که در زمان ما کنیزی وجود ندارد تا متوجه شویم نوع نگاه مردم به کنیزان چگونه است.

نکته سوم:

عدم وجوب حجاب یک حکم اولیه است، یعنی همانطور که در نکته پیشین گذشت به خاطر نوع زندگی کنیزان و نگاه دیگران به آنها بوده است، پس اگر به خاطر تغییر شرایط جامعه یا شرایط خاص شخص نگاه کننده این نگاه مفسده آفرین باشد طبیعتا باید پوشش رعایت شود.
همانطور که پوشش صورت برای خانم ها واجب نیست اما مراجع تقلید فرموده اند اگر زنی احساس کرد که نامحرمی با قصد لذت جویی به صورت او نگاه حرام میکند باید صورتش را بپوشاند.(2)

و نیز در روایتی از حضرت صادق(ع) نقل شده است:
«لَا يَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ يَنْظُرَ عَبْدُهَا إِلَى شَيْ‏ءٍ مِنْ جَسَدِهَا إِلَّا إِلَى شَعْرِهَا غَيْرَ مُتَعَمِّدٍ لِذَلِك‏»؛ برای زن جایز نیست که برده اش به بدن او نگاه کند مگر موی او به شرط آنکه نگاه با قصد نباشد. (3)

در این روایت هم اینکه زنی جلوی برده اش موی خود را نپوشاند مشروط بر این دانسته شده که نگاه برده، یک نگاه عادی باشد، در غیر این صورت زن باید موی سرش را بپوشاند.
بنابراین آزاد بودن حجاب کنیزان به این معنا نیست که اسلام زمینه نگاه حرام و مفسده را باز گذاشته باشد، بلکه چون این مسئله یعنی نگاه حرام نسبت به کنیزان احتمالش بسیار کمتر است، اسلام نیز تشخیص این امر را بر عهده کنیز گذاشته که اگر این وصف مفسده انگیز وجود داشت و کسی به او نگاه حرام میکرد خودش را بپیوشاند.

نکته چهارم:
ممکن است گفته شود امروز اینقدر شرایط ازدواج دشوار شده که جوانان با دیدن هر کسی با هر چهره ای و با هر موقعیت اجتماعی تحریک میشوند و برایشان فرقی نمی کند کنیز باشد یا آزاد؛ این مسئله تا حدی درست است که محدودیت بیش از اندازه، و عدم ارضاء صحیح غریزه ممکن است چنین آسیب هایی را به دنبال داشته باشد، اما در این خصوص باید به دو مسئله توجه داشت:

اولا: این حریص شدن به نگاه به خاطر محدودیت های ازدواج از یک سو و گسترش دامنه عوامل تحریک کننده رسانه ای و مانند آن از سوی دیگر است، یعنی بخش های دیگری از پازل اسلام اجرا نشده بنابراین اینجا ناهماهنگی بروز کرده است، اما اگر اسلام به صورت کامل اجرا شود، ازدواج در نهایت سادگی باشد و عوامل تحریک کننده غریزه از میان برداشته شود این آسیب ها دیگر به حداقل ممکن خواهد رسید.

ثانیا: همانطور که گفته شد این آزادی حجاب یک حکم اولیه است، اما در صورتی که شرایط تغییر کرده باشد و حتی نگاه به کنیزان هم به نگاه های مغرضانه تبدیل شده باشد طبیعتا به خاطر مفسده انگیز بودن آن میتوان به ضرورت پوشش کنیزان حکم داد تا آن مانع حکم اولیه از میان برداشته شود.

نکته پنجم

فلسفه حجاب منحصر در عدم آلودگی مردان نیست، بلکه یکی از فلسفه های مهم حجاب شخصیت دادن به زن است، از طرف دیگر فلسفه برده داری در اسلام، نه ترویج برده داری، بلکه به منظور تربیت اسرای جنگی و گسترش اسلام است، بنابراین حجاب به صورت ضروری برای زنان مسلمان آزاد باید رعایت شود، یعنی اسلام بر روی آن پافشاری دارد اما برای کنیزان این اجبار لازم نیست، چون آنها در حال آشنایی و تربیت هستند، باید به این شخصت دهی حجاب پی ببرند، اما اگر آزادانه حجاب را برگزیدند هیچ مانعی از آن نیست، و کسی آنها را به بی حجابی اجبار نمی کند. شاید آن دسته از ادله نقلی که می گویند حجاب برای شناخته شدن زن مسلمان است از همین باب باشد:

«يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى‏ أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْن‏‏»؛اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: «جلبابها [روسرى‏هاى بلند] خود را بر خويش فروافكنند، اين كار براى اينكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند بهتر است‏.(4)
بنابراین چون کنیز در مرحله تربیت است، اشکالی ندارد این را تجربه کند تا عمق حکمت آن را پی ببرد، و اگر در همان دوران کنیزی به این حکمت پی برد میتواند حجاب داشته باشد و هیچ منعی در کار نیست.

______________________
1.مجموعه آثار، ج19، ص489.
2. http://www.pasokhgoo.ir/node/92792
3. الکافی، ج5، ص531.
4. احزاب:59.

مسلم;974223 نوشت:
برای پاسخ به این سوال باید به چند نکته توجه بفرمایید:

نکته اول:

روایت اول از نظر سندی ضعیف بوده و قابل اعتماد و اعتناء نیست، در فقه شیعه هرگز کنیز برای حجاب زده نمیشود و این روایت هم ناظر به سنت هایی است که دیگران بر جای گذاشته اند، همانطور که در روایت دومی که اشاره فرمودید که سندش هم صحیح است امام صادق(ع) این کتک زدن کنیز به خاطر رعایت حجاب را به دیگران نسبت داده است.
بنابراین از نظر شیعه تفاوت حجاب کنیز و زن آزاد این است که حجاب برای زن آزاد واجب است، اما کنیز اختیار دارد که حجاب داشته باشد یا خیر، نه اینکه کشف حجاب بر وی واجب یا حتی مستحب باشد.

نکته دوم:

کنیزان زنانی بوده اند که در خانه ها به خدمت گرفته میشدند و طبیعتا جایگاه اجتماعی و نوع پوشش آنها به خاطر وظایفشان به گونه ای بوده که معمولا کسی نگاه حرام به آنها نداشته است، همانطور که شهید مطهری(ره) به این مسئله اشاره داشته اند(1) بنابراین شاید بخشی از سختی هضم و درک مسئله ناشی از این باشد که در زمان ما کنیزی وجود ندارد تا متوجه شویم نوع نگاه مردم به کنیزان چگونه است.

نکته سوم:

عدم وجوب حجاب یک حکم اولیه است، یعنی همانطور که در نکته پیشین گذشت به خاطر نوع زندگی کنیزان و نگاه دیگران به آنها بوده است، پس اگر به خاطر تغییر شرایط جامعه یا شرایط خاص شخص نگاه کننده این نگاه مفسده آفرین باشد طبیعتا باید پوشش رعایت شود.
همانطور که پوشش صورت برای خانم ها واجب نیست اما مراجع تقلید فرموده اند اگر زنی احساس کرد که نامحرمی با قصد لذت جویی به صورت او نگاه حرام میکند باید صورتش را بپوشاند.(2)

و نیز در روایتی از حضرت صادق(ع) نقل شده است:
«لَا يَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ يَنْظُرَ عَبْدُهَا إِلَى شَيْ‏ءٍ مِنْ جَسَدِهَا إِلَّا إِلَى شَعْرِهَا غَيْرَ مُتَعَمِّدٍ لِذَلِك‏»؛ برای زن جایز نیست که برده اش به بدن او نگاه کند مگر موی او به شرط آنکه نگاه با قصد نباشد. (3)

در این روایت هم اینکه زنی جلوی برده اش موی خود را نپوشاند مشروط بر این دانسته شده که نگاه برده، یک نگاه عادی باشد، در غیر این صورت زن باید موی سرش را بپوشاند.
بنابراین آزاد بودن حجاب کنیزان به این معنا نیست که اسلام زمینه نگاه حرام و مفسده را باز گذاشته باشد، بلکه چون این مسئله یعنی نگاه حرام نسبت به کنیزان احتمالش بسیار کمتر است، اسلام نیز تشخیص این امر را بر عهده کنیز گذاشته که اگر این وصف مفسده انگیز وجود داشت و کسی به او نگاه حرام میکرد خودش را بپیوشاند.

نکته چهارم:
ممکن است گفته شود امروز اینقدر شرایط ازدواج دشوار شده که جوانان با دیدن هر کسی با هر چهره ای و با هر موقعیت اجتماعی تحریک میشوند و برایشان فرقی نمی کند کنیز باشد یا آزاد؛ این مسئله تا حدی درست است که محدودیت بیش از اندازه، و عدم ارضاء صحیح غریزه ممکن است چنین آسیب هایی را به دنبال داشته باشد، اما در این خصوص باید به دو مسئله توجه داشت:

اولا: این حریص شدن به نگاه به خاطر محدودیت های ازدواج از یک سو و گسترش دامنه عوامل تحریک کننده رسانه ای و مانند آن از سوی دیگر است، یعنی بخش های دیگری از پازل اسلام اجرا نشده بنابراین اینجا ناهماهنگی بروز کرده است، اما اگر اسلام به صورت کامل اجرا شود، ازدواج در نهایت سادگی باشد و عوامل تحریک کننده غریزه از میان برداشته شود این آسیب ها دیگر به حداقل ممکن خواهد رسید.

ثانیا: همانطور که گفته شد این آزادی حجاب یک حکم اولیه است، اما در صورتی که شرایط تغییر کرده باشد و حتی نگاه به کنیزان هم به نگاه های مغرضانه تبدیل شده باشد طبیعتا به خاطر مفسده انگیز بودن آن میتوان به ضرورت پوشش کنیزان حکم داد تا آن مانع حکم اولیه از میان برداشته شود.

نکته پنجم

فلسفه حجاب منحصر در عدم آلودگی مردان نیست، بلکه یکی از فلسفه های مهم حجاب شخصیت دادن به زن است، از طرف دیگر فلسفه برده داری در اسلام، نه ترویج برده داری، بلکه به منظور تربیت اسرای جنگی و گسترش اسلام است، بنابراین حجاب به صورت ضروری برای زنان مسلمان آزاد باید رعایت شود، یعنی اسلام بر روی آن پافشاری دارد اما برای کنیزان این اجبار لازم نیست، چون آنها در حال آشنایی و تربیت هستند، باید به این شخصت دهی حجاب پی ببرند، اما اگر آزادانه حجاب را برگزیدند هیچ مانعی از آن نیست، و کسی آنها را به بی حجابی اجبار نمی کند. شاید آن دسته از ادله نقلی که می گویند حجاب برای شناخته شدن زن مسلمان است از همین باب باشد:

«يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى‏ أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْن‏‏»؛اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: «جلبابها [روسرى‏هاى بلند] خود را بر خويش فروافكنند، اين كار براى اينكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند بهتر است‏.(4)
بنابراین چون کنیز در مرحله تربیت است، اشکالی ندارد این را تجربه کند تا عمق حکمت آن را پی ببرد، و اگر در همان دوران کنیزی به این حکمت پی برد میتواند حجاب داشته باشد و هیچ منعی در کار نیست.

______________________
1.مجموعه آثار، ج19، ص489.
2. http://www.pasokhgoo.ir/node/92792
3. الکافی، ج5، ص531.
4. احزاب:59.

سلام
روایتی که در نکته سوم بیان کردید با جواز کامجویی از کنیز تناقض نداره؟

یکی از مهمترین دلایل افرادی که کشف حجاب مو و سر را جایز میدانند، همین تفاوت بین حجاب کنیز و زن آزاد است.
آنها میگویند طبق آیه قرآن حجاب سر واجب نیست و اگر در گذشته زنان آزاد سرشان را میپوشاندند از باب شان اجتماعی و تفاوت پیدا کردن از کنیزان است.

اما این نکته را نباید فراموش کرد چه این روایات معتبر باشد و چه نباشد
همه علمای اسلام معتقدند، بر کنیز واجب نیست حجاب بر سر داشته باشد.
همه ی علمای شیعه قبول دارند بر کنیز واجب نیست سرش را با روسری یا امثال آن بپوشاند...

الرحیل;974243 نوشت:
روایتی که در نکته سوم بیان کردید با جواز کامجویی از کنیز تناقض نداره؟

با سلام و احترام
این روایت در خصوص زنی است که مالک یک برده مرد است، نه مردی که مالک یک کنیز است؛ بین این دو تفاوت وجود دارد.
بله وقتی یک مرد مالک یک کنیز باشد خب کنیز باید از او اطاعت کند و رابطه جنسی مالک با آن کنیز جایز است، اما اگر زنی مالک یک برده مرد باشد ارتباط جنسی با او جایز نیست مگر آنکه آن مرد را آزاد کرده و با او ازدواج کند.

موضوع قفل شده است