جمع بندی اعتقادات پایه ای اسماعیلیه

تب‌های اولیه

31 پستها / 0 جدید
آخرین ارسال

اگر اسماعیلیه به نص معتقد است سخنان حسن صباح که خود پیشوای نزاریان می باشد در مورد امامت نقض می شود
همچنین اگر اسماعیلیه به نص معتقد باشند و اسماعیل را به نص امام جعفر ابن محمد علیه السلام امام بدانند باید علم خداوند زیر سوال رود (زیرا علم امام از علم خداوند است و امامت توسط خداوند تعیین می شود ) زیرا اسماعیل مرد و امام مرده معنی ندارد همچنین اینکه می گویند امامت به پسرش محمد رسید ممکن نیست زیرا در هر دوره فقط باید یک پیشوا باشد که این موارد خود از لحن آیه 30 بقره مورد استنتاج می باشد بنابراین باید امامت به امام زنده یعنی امام موسی ابن جعفر برسد
بنابراین از آنجایی که امام عالم است و دارای عصمت می باشد زیرا روا نیست کسی که از جانب خداوند ( که در واقع خداوند امامت را تعیین می کند ) برای ادامه ی مسیر پیامبر انتخاب می شود اشتباه کند آنهم اشتباهی چون تعیین یک پیشوا که می تواند با چرخشی اندک انحرافی بزرگ ایجاد کند بنابراین با توجه به عصمت امام ، نص به موسی ابن جعفر می رسد بنابراین چون امامت از طرف خداوند تعیین می شود امامت به فرد مرده نمی رسد تا در آن تغییر ایجاد شود (زیرا با حکمت خداوند تضاد دارد ) امامت اسماعیلیه کاملا مردود می باشد
حال این غیر حدیث متواتر پیامبر در مورد اثبات امامت امام موسی ابن جعفر می باشد و همچنین روایات گوناگون می باشد
همچنین روایات گوناگون از زبان افراد دیگر نیز می باشد.
حال اعتقادات عجیب آنها در بحث امامت خود بماند و نبوت و معاد و صفات الهی می باشد که هریک خود نقص مذهب اسماعیلیه را می رساند
مسئله دیگر اینکه خود اسماعیلیه بین خاتمیت پیامبر اسلام و عدم خاتمیت ایشان دو به شک هستند که این خود نشانه ای دیگر در انحراف این مذهب می باشد که خاتمیت مورد قبول باشد بحث دیگریست و اگر نباشد که انحراف دوچندان می باشد.
و در پایان امام کنونی آنها کریم خان که سرانجام این فرقه را نشان می دهد فردی که به هیچ یک از رفتارش چون یک مسلمان نیست این در حالیست که شبکه های معاند چون بی بی سی و افراد مجهول الحال و معلوم الحال حامی درجه یک آنها می باشد خود بیانگر همه چیز می باشد!
کاش افرادی چون حسن صباح زنده بودند تا ببینند که این همه سینه چاک دریدن برای اسماعیلیه چه عاقبتی در پی دارد!

قول سدید;979512 نوشت:
سلام و عرض ادب و تبریک ایام

به باور اسماعیلیه، غیبت امام به هیچ وجه جایز نیست؛ و حتی اگر در دوره ای فاصله ای میان امام و عموم مردم قطع شد، خواص همچنان با امام مرتبطند.

استدلال اسماعیلیان از این قرار است که غیبت امام به یکی از این سه وجه باز می گردد:
1. غیبت از جانب خداوند رخ داده است. این قسم نشدنی است چرا که سزاوار نیست که خداوند که عادل و حکیم است، مردم را از یاری و هدایت امام محروم نماید.
2. غیبت از جانب خود امام است. این قسم نیز نشدنی است چرا که امام ولایت دارد و به همین جهت، لازم است که حضور داشته باشد. از این رو، اگر خودش غیبت کند، خطاکار است. اما می دانیم که امام خطا نمی کند و از عصمت برخوردار است.
3. غیبت از جانب مردم و خوف از دشمنانش است. این قسم نیز نشدنی است چرا که اما منصوب شده تا مردم را هدایت کند و امام بعدی را تعیین کند و طبیعی است که برخی با او دشمنی کنند. از این رو، اگر قرار بود که به خاطر همراهی نکردن و دشمنی کردن برخی با امام، امام خودش را از صحنه کنار بکشد، اصلا نباید برای انجام این وظیفه، منصوب می شد.

اما متفکران امامیه در نقد این مدعا و این استدلال، به این نکته ظریف اشاره می کنند که منظور از غیبت امام، این نیست که امام در این دنیا زندگی نمی کند و از مردم قطع نظر کرده است. امام حتی در دوران غیبت نیز در همین دنیا حاضر است و به وظایف خودش تا جایی که ممکن است رسیدگی می کند و بین مردم حاضر می شود و در امور آنها تصرف می کند تا جایی که گاهی مردم امام را می بیینند ولی او را به جا نمی آورند و نمی شناسند. (البته خواص گاهی به دیدار امام راه می یابند و ایشان را می شناسند، اما هیچ گاه این دیدار و ملاقات را برای عموم مردم علنی نمی کنند و از این ملاقات کاسبی نمی کنند)

برای تقریب به ذهن، می توان به این نمونه قرآنی توجه کرد که حضرت خضر (علیه السلام) از اولیای الهی بود و با مردم زندگی می کرد و در زندگی آنها متناسب با مصالحشان تصرف می کرد و مردم نیز او را می دیدند ولی مردم او را به جا نمی آوردند و از مقامات الهی او بی خبر بودند تا جایی که موسی (علیه السلام) نیز از حضرت خضر (علیه السلام) بی خبر بود و با امداد الهی به سوی ایشان هدایت شد:

«أَمَّا السَّفِينَةُ فَكانَتْ لِمَساكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِيبَها وَ كانَ وَراءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْباً* وَ أَمَّا الْغُلامُ فَكانَ أَبَواهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينا أَنْ يُرْهِقَهُما طُغْياناً وَ كُفْراً* فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً* وَ أَمَّا الْجِدارُ فَكانَ لِغُلامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَ كانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُما وَ كانَ أَبُوهُما صالِحاً فَأَرادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغا أَشُدَّهُما وَ يَسْتَخْرِجا كَنزَهُما رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ»(2)

ببخشید شما فرمودید که اسماعیلیه به غیبت اعتقادی ندارد اما من چند جا خواندم که آنها در دوره ایاسماعیلیه را غایب می دونند گروهی هم به مهدویت محمد پسر اسماعیل

" گروهی معتقدند كه اسماعیل نمرده است و او قائم منتظر است و در جایی مخفی شده به زودی ظهور خواهد كرد و جهان را پر از عدل و داد خواهد نمود.1 بر طبق عقیده این گروه، چون مدار دور امام هفت تاست، شش امام ظاهر و هفتمی مستور از نااهل و قائم است و او زنده خواهد بود تا [وقتی كه در] آخرالزمان باز آید و مهدی او باشد. 2 اینان برای اثبات زنده بودن اسماعیل دلایلی ذكر می كنند از جمله این روایت كه محمد، پسر دیگر امام صادق (ع)، برادر خود اسماعیل را در حال خواب دیده است و امام به او دستور دادند تا این خبر را پنهان سازد. دلیل دیگری كه نقل می كنند این است كه چه سبب داشت كه امام ششم شیعیان محضر نامه‌ای برای فوت پسرش منعقد سازد.3 بر طبق نقل برخی از منابع اسماعیلی، سال‌ها پس از شهادت امام جعفر صادق علیه‌السلام، اسماعیل را در بصره دیده‌اند كه در بازار فردی فلج را شفا داده و نابینایی با دعای او بینا شده است.4 این منابع، مراسم دفن اسماعیل را دلیل بر این می دانند كه امام می خواست مرگ اسماعیل را به صورت ظاهر ثابت كند، ولی در واقع اسماعیل نزد ایشان مخفی بود. 5 شیخ صدوق در بحثی مفصل، مرگ اسماعیل را با روایت‌های محكم و دلایل منطقی ثابت می كند. 6

اگر این متن رابیشتر توضیح دهید ممنون میشم
"اینان برای اثبات زنده بودن اسماعیل دلایلی ذكر می كنند از جمله این روایت كه محمد، پسر دیگر امام صادق (ع)، برادر خود اسماعیل را در حال خواب دیده است و امام به او دستور دادند تا این خبر را پنهان سازد. دلیل دیگری كه نقل می كنند این است كه چه سبب داشت كه امام ششم شیعیان محضر نامه‌ای برای فوت پسرش منعقد سازد"

1- ابن هیثم، پیشین، ص 36؛ بغدادی، پیشین، ص 39؛ شهرستانی، ج 1، ص259.
2-سید مرتضی، تبصرة العوام فی معرفة مقالات الانام، تصحیح عباس اقبال، (طهران، مطبعه مجلس، 1313ه) ص 182؛ فدائی خراسانی، تاریخ اسماعیلیه یا هدایت المؤمنین الطالبین، تصحیح الكساندر سیمونوف، (تهران، اساطیر، بی‌تا) ص 14
.3- شهرستانی، پیشین، ج 1، ص 259.
4- اربعة كتب اسماعیلیه، تصحیح اشتروتمان، مجمع العلمی گوتنگین، (بیروت، موسسة النور للمطبوعات، 2002)، ص 15
5؛ جوینی، پیشین، ج 3، ص 148. 16- فدائی خراسانی، پیشین، ص 16.
6-ابن بابویه، پیشین، ص 71 ـ 73

سلام و عرض ادب و تبریک ایام

به امید خدا در اسرع وقت به پرسش شما پاسخ میدم.

صمیمانه بابت تاخیر عذرخواهی میکنم.@};-

تشکر از لطف شما
دو سوال دیگر هم دارم یکی اینکه اسماعیلیه معتقد است که امامشان از در نسب به امام جعفر صادق می رسد آیا اصلا سندی از نظر شجره شناسی در این باره وجو دارد؟
و دومی اینکه اعلام دور قیامت از طرف حسن دوم یعنی چه؟
ممنون

javad_joon;980029 نوشت:
ببخشید شما فرمودید که اسماعیلیه به غیبت اعتقادی ندارد اما من چند جا خواندم که آنها در دوره ایاسماعیلیه را غایب می دونند گروهی هم به مهدویت محمد پسر اسماعیل

" گروهی معتقدند كه اسماعیل نمرده است و او قائم منتظر است و در جایی مخفی شده به زودی ظهور خواهد كرد و جهان را پر از عدل و داد خواهد نمود.1 بر طبق عقیده این گروه، چون مدار دور امام هفت تاست، شش امام ظاهر و هفتمی مستور از نااهل و قائم است و او زنده خواهد بود تا [وقتی كه در] آخرالزمان باز آید و مهدی او باشد. 2 اینان برای اثبات زنده بودن اسماعیل دلایلی ذكر می كنند از جمله این روایت كه محمد، پسر دیگر امام صادق (ع)، برادر خود اسماعیل را در حال خواب دیده است و امام به او دستور دادند تا این خبر را پنهان سازد. دلیل دیگری كه نقل می كنند این است كه چه سبب داشت كه امام ششم شیعیان محضر نامه‌ای برای فوت پسرش منعقد سازد.3 بر طبق نقل برخی از منابع اسماعیلی، سال‌ها پس از شهادت امام جعفر صادق علیه‌السلام، اسماعیل را در بصره دیده‌اند كه در بازار فردی فلج را شفا داده و نابینایی با دعای او بینا شده است.4 این منابع، مراسم دفن اسماعیل را دلیل بر این می دانند كه امام می خواست مرگ اسماعیل را به صورت ظاهر ثابت كند، ولی در واقع اسماعیل نزد ایشان مخفی بود. 5 شیخ صدوق در بحثی مفصل، مرگ اسماعیل را با روایت‌های محكم و دلایل منطقی ثابت می كند. 6

اگر این متن رابیشتر توضیح دهید ممنون میشم
"اینان برای اثبات زنده بودن اسماعیل دلایلی ذكر می كنند از جمله این روایت كه محمد، پسر دیگر امام صادق (ع)، برادر خود اسماعیل را در حال خواب دیده است و امام به او دستور دادند تا این خبر را پنهان سازد. دلیل دیگری كه نقل می كنند این است كه چه سبب داشت كه امام ششم شیعیان محضر نامه‌ای برای فوت پسرش منعقد سازد"

1- ابن هیثم، پیشین، ص 36؛ بغدادی، پیشین، ص 39؛ شهرستانی، ج 1، ص259.
2-سید مرتضی، تبصرة العوام فی معرفة مقالات الانام، تصحیح عباس اقبال، (طهران، مطبعه مجلس، 1313ه) ص 182؛ فدائی خراسانی، تاریخ اسماعیلیه یا هدایت المؤمنین الطالبین، تصحیح الكساندر سیمونوف، (تهران، اساطیر، بی‌تا) ص 14
.3- شهرستانی، پیشین، ج 1، ص 259.
4- اربعة كتب اسماعیلیه، تصحیح اشتروتمان، مجمع العلمی گوتنگین، (بیروت، موسسة النور للمطبوعات، 2002)، ص 15
5؛ جوینی، پیشین، ج 3، ص 148. 16- فدائی خراسانی، پیشین، ص 16.
6-ابن بابویه، پیشین، ص 71 ـ 73

سلام و عرض ادب و آرزوی توفیق روزافزون برای شما

همانطور که پیش تر عرض شد اسماعیلیه دارای عقاید و تطورات و فرقه های مختلف است. آنچه پیش تر درباره عقاید اسماعیلیه ذکر شد، ناظر به عقاید مشهورشان بوده است؛ وگرنه در منابع سابق به این مطلب نیز اشاره شده بود که برخی معتقدند که اسماعیل زنده بوده و مدتی بعد از پدرش نیز زندگی کرده و امام جعفر صادق ع نیز به منظور پوشش اسماعیل، تظاهر به موت او کرد و حتی می گویند که برادر اسماعیل، یعنی امام کاظم ع، نیز پوششی برای اسماعیل بوده است.

اما محققان معتقدند که این عقیده از منظر اسماعیلیه قابل قبول نیست و صرفا ادعای برخی از نویسندگان است. عامر تامر از محققان اسماعیلی در این باره می نویسد: «در مورد مرگ اسماعیل، نقل قول های متعددی مطرح است که مرگ اسماعیل در زمان حیات پدرش را اثبات می کنند. اما قصه ظهور اسماعیل در بصره، اسطوره ای است که حقیقت ندارد».(برای مطالعه بیشتر: سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة النشر الإسلامي- مؤسسة الإمام الصادق ع‏، ج8، صص71-86.)

بنابراین، همانطور که پیش تر ذکر شد اسماعیلیان به مرگ اسماعیل در زمان حیات پدرش معتقدند و امام غایب را قبول ندارند. استدلالی که از آنها درباره «عدم جواز غیبت امام» ذکر شد، برگرفته از کتاب «تاج العقاید و معدن الفواید» است که علی بن محمد الولید نگاشته است.
(ولید از مبلغان فرقه مستعلیه در قرون پنجم و ششم هجری قمری است. مستعلیه در مقابل نزاریه هستند. اختلاف آنها در این است که مستنصر، مستعلی را به امامت برگزیده یا نزار را. حسن صباح از پشتیبانان اصلی نزار بوده است و از مستنصر شنیده بود که وی نزار را به امامت برگزیده است. اینک، نزاریه از اکثریت برخوردارند.)

javad_joon;980269 نوشت:
امامشان از در نسب به امام جعفر صادق می رسد آیا اصلا سندی از نظر شجره شناسی در این باره وجو دارد؟

بله، شجره شناسی آنها را می توانید در این کتاب ملاحظه کنید:
برای مطالعه بیشتر: سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة النشر الإسلامي- مؤسسة الإمام الصادق ع‏، ج8، صص233-261.


javad_joon;980269 نوشت:
و دومی اینکه اعلام دور قیامت از طرف حسن دوم یعنی چه؟

بنا بر آنچه از محققان نقل شده است بعد از حسن صباح، این ادعا مطرح شد که فرزندی از نزار در قلعه بوده است که امام مستور و پنهان است و از این امام، چندین امام دیگر متولد شدند که یکی از آنها حسن دوم است. وی به صورت ضمنی مقامی فراتر از داعی و مبلغ برای خودش قائل بود و خودش را امام می خواند.
وی بعد از مدتی، دور قیامت را اعلام کرد که در این دور، پایندی به شریعت جایز نیست چرا که اینک حقایق و باطن امور آشکار شده است و نیازی به شریعت نیست. (روشن است که منظور از دور قیامت، غیر از قیامت و برپایی آخرت است.)
البته امامت حسن دوم و ادعای قیامت از سوی بسیاری از نزاریان مقبول نیفتاد تا جایی که حسن سوم مجددا به شریعت بازگشت و از ادعای قیامت دوم برائت جست.

برای مطالعه بیشتر، رک:
http://fa.wikishia.net/view/%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86

یعنی کریم خان امام فعلی اسماعیلیان نسلش به امام جعفر صادق می رسد؟
من در این مورد تحقیق کردم منابعی وجود دارد که نشان می دهد که اصلا فرزندان نزار در قلعه الموت نبودند و نزار و فرزندانش با حسن صبح و الموت ارتباطی نداشتند
و اینکه فرزندان یا فرزند نزار به الموت رفته اند در حد یک ادعا می باشد و البته می تواند در حد یک ادعا باشد
همچنین بسیاری اسامی که به عنوان امام اسماعیلی آماده نامعلوم و گنگ می باشد و در آن شبهه وجود دارد مثلا در مورد رکن الدین خورشاه و شمس الدین که پسر خورشاه و جد کریم خان محسوب می شود اطلاعات محکمی در دسترس نیست

گذشته از همه اینها خود فاطمیون تا مدتها خود را از نسل عبدالله می دانستند درحالی که عبدالله مدت بسیار کوتاهی بعد از امام جعفر ابن محمد علیه السلام مرد وی از علم و اجتهاد و اجتهاد تهی بود و از طرفی فرزندی نداشت و اکثرا از دورش پراکنده شدند

javad_joon;980736 نوشت:
یعنی کریم خان امام فعلی اسماعیلیان نسلش به امام جعفر صادق می رسد؟
من در این مورد تحقیق کردم منابعی وجود دارد که نشان می دهد که اصلا فرزندان نزار در قلعه الموت نبودند و نزار و فرزندانش با حسن صبح و الموت ارتباطی نداشتند
و اینکه فرزندان یا فرزند نزار به الموت رفته اند در حد یک ادعا می باشد و البته می تواند در حد یک ادعا باشد
همچنین بسیاری اسامی که به عنوان امام اسماعیلی آماده نامعلوم و گنگ می باشد و در آن شبهه وجود دارد مثلا در مورد رکن الدین خورشاه و شمس الدین که پسر خورشاه و جد کریم خان محسوب می شود اطلاعات محکمی در دسترس نیست

گذشته از همه اینها خود فاطمیون تا مدتها خود را از نسل عبدالله می دانستند درحالی که عبدالله مدت بسیار کوتاهی بعد از امام جعفر ابن محمد علیه السلام مرد وی از علم و اجتهاد و اجتهاد تهی بود و از طرفی فرزندی نداشت و اکثرا از دورش پراکنده شدند

با شما موافقم. کریم آقا خان ظاهرا از سلسله امامان نزاری الموت است که همانطور که مرقوم فرمودید، مورد ظن و تردید هستند(یعنی مشخص نیست که واقعا امامان الموت از اولاد نزار باشند).

به هر حال، برای دریافت جزئیات تاریخی این جریان، بهتر است این پرسش را با کارشناسان تاریخ در میان بگذارید.

موفق و پیروز باشید@};-

با تشکر از زحماتی که می کشید
ممنون

پرسش:
اسماعیلیه اعتقادات عجیبی دارند: چندین مقام برای امامت قائلند؛ مثلا امام مقیم امام اساس امام متم و امام مستودع. همچنین بیان هرگونه صفات را برای خدا کفر می دانند در حالی که خداوند در قرآن بیان فرموده خدا را با آن نامها بیان کنید و یا امام علی ابن الحسین ( که امام مورد قبول آنها ست ) در صیحفه خدا ند را با نام و صفات جلالیه صدا میزند. همچنین اسماعیلیه معتقد به دور هفتایی هستند. خواستم بدانم مگر آنها خود را یکی از شعب شیعه نمی دانند پس این اعتقادات و باور های عجیب را از کجا آورده اند؟ و چگونه به این نتیجه رسیده اند که باید چنین اعتقاداتی داشت؟ چه کسی این اعتقادات را برای اسماعیلیه ساخته و پرداخته کرد؟ همچنین دیدگاه اسماعیلیه درباره معاد و تناسخ و غیبت امام را نیز توضیح دهید.

پاسخ:
اسماعیلیه عقاید گوناگونی دارند که برای نقادی هر یک از آنها باید مستقلا اقدام کرد. با عنایت به این که در پرسش حاضر عقاید خاصی مورد نظر قرار گرفته است، در ادامه، اجمالا به آنها اشاره کرده و آنها را مورد نقد و بررسی قرار می دهیم:

1. اسماعیلیه گروهی از مسلمانان هستند که خودشان را به اهل بیت منسوب می کردند و قائل به امامت و خلافت علی (علیه السلام) بعد از رسول الله (صلی الله علیه و آله) بودند. آنها معتقد بودند که خلافت و امامت امری منصوص و منصوب است که از جانب رسول الله (صلی الله علیه و آله) مشخص شده است؛ از این رو، اسماعیلیه را شیعه به حساب می آورند.(1)

2. شیعه اسماعیلیه از دو جهت با شیعه امامیه (شیعه دوازده امامی) تفاوت اساسی دارند:

یکی این که آنها بعد از امام جعفر صادق (علیه السلام)، به امامت اسماعیل فرزند بزرگ امام جعفر صادق (علیه السلام) معتقد شدند و از امام کاظم (علیه السلام) و سایر امامان بعد از ایشان رویگردانی نمودند و به همین جهت، خودشان را از معارف و هدایات الهی سایر امامان محروم نمودند.

دوم این که آنها اهل تاویلات ناموجهند و چندان به ظواهر اعتنا نمی کنند. به همین جهت، در طول تاریخ، با تفاوت موقعیت فرهنگی و فلسفی و اجتماعی و تغییر امامان و مبلغان، به شکل و شمایل مختلفی در آمده اند.
همین دو فرق اساسی، منشا بسیاری از اختلافات دیگر میان اسماعیلیه و امامیه شده است که به برخی از آنها در پرسش اشاره فرمودید و در ادامه، آنها را بیشتر توضیح می دهیم. در واقع، رویگردانی از امامان دوازدهگانه و محروم شدن از معارف و هدایات آنها، و تاویل گرایی افراطی و بی اعتنایی به ظواهر، علت اصلی است برای پیدایش سایر اختلافات فقهی و عقیدتی میان امامیه و اسماعیلیه.(2) در ادامه، به فرازهایی از عقاید اسماعیلیه می پردازیم و خاستگاه آنها را توضیح می دهیم.

3. اسماعیلیه برای عدد هفت احترام زیادی قائلند تا جایی که آنها را سبعیه نامیده اند. معتقدند که از حضرت آدم به بعد، هفت رسول داریم که هر رسول نیز هفت امام دارد که محمد پسر اسماعیل، آخرین رسول و ناسخ سایر شرایع است: آدم، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی، محمد (صلی الله علیه و آله)، محمد بن اسماعیل.

حضرت محمد ص، هفت امام دارد: علي بن أبي طالب، الحسن بن علي، الحسين بن علي، علي بن الحسين، محمد ابن علي الباقر، جعفر بن محمد الصادق، إسماعيل بن جعفر.

بعد از اسماعیل، محمد بن اسماعیل به رسالت می رسد و او نیز هفت امام دارد. به باور اسماعیلیان، محمد بن اسماعیل صاحب شریعت خاتم است و ناسخ تمامی ادیان و شرایع سابق است.(3) آنها معتقدند که بعد از محمد بن اسماعیل، دور هفتگانه امامت همچنان ادامه دارد و هیچ گاه قطع نمی شود.(4)

بعید نیست که ارزش و اهمیت عدد هفت برای اسماعیلیه از این جهت باشد که آنها در امام هفتم توقف می کنند. از آن جایی که اسماعیلیه دلیل محکمی برای توجیه مدعای خودشان نداشتند، با استفاده از وجاهت بخشیدن به معیارهای بی اهمیت، و تطبیق آن معیارها بر مدعای خودشان، آن مدعا را تقویت می کنند. همین امر زمینه ای شد برای این که عدد هفت را در تبیین سایر حوادث طبیعی و تاریخی و آیات قرآنی به کار گیرند تا نشان بدهند که اساسا مناسبات جهانی بر اساس عدد هفت است. بنابراین، بعید نیست تلاش آنها برای وجاهت بخشیدن به عدد هفت و معیار دانستن آن، به منظور توجیه توقفشان بر امام هفتم باشد.

4. اسماعیلیان برای امام پنج مرتبه در نظر می گیرند:
4-1 الإمام المقيم: بالاترین مرتبه امامت است که قائم مقام رسول است و تحت تربیت و تعلیم رسول بوده است و از امدادهای غیبی نیز بهره مند است.
4-2 الإمام الأساس: امام همراه رسول است و امین اسرار و حامی و پشتیبانش است و مسئول شئون دعوت باطنی نسبت به خواص است.
4-3 الإمام المتم: امام هفتم است که دور امامت را به پایان می رساند و نیرویش برابر است با مجموع نیروی امامان سابق در آن دور.
4-4 الإمام المستقر: امامی که می تواند فرزندش را به عنوان امام بعدی معرفی کند و امامت را برای فرزندش به ارث بگذارد.
4-5 الإمام المستودع‏: امامی که در شرایط استثنائی، جانشین امام مستقر می شود و واجد وظایف و اختیارات امام مستقر است جز این که نمی تواند فرزندش را به عنوان امام معرفی کند.(5)

این اصطلاحات کلامی برای تبیین حوادث تاریخی امامت در اسماعیلیه است که در دوره ای امام همراه رسول است و در دوره ای همراه رسول نیست؛ یا امام در دوره ای خاتم دور است و در دوره ای خاتم نیست؛ یا امام در دوره ای دارای مقام توریث (به ارث گذاشتن امامت برای فرزند) است و در دوره ای واجد این مقام نیست. بنابراین، اگر تاریخ امامت در اسماعیلیه به گونه دیگری رقم می خورد، مراتب امامت نیز به گونه دیگری مطرح می شدند و اصطلاحات دیگری جایگزینش می شدند.

5. اما درباره دیدگاه اسماعیلیه درباره اوصاف الهی گفتنی است که آنها معتقدند که خداوند بی نیاز است و به همین جهت، واجد صفات نیست چرا که صفت غیر از موصوف است و اگر موصوف بخواهد متصف به صفتی بشود، در واقع، به آن صفت نیازمند می شود. اما چون خداوند نیازمند نیست پس هیچ صفتی ندارد. حتی وصف موجود نیز به خداوند اسناد داده نمی شود چرا که وجود نیز امری غیر از ذات است و اگر خداوند به آن متصف باشد، در واقع به آن نیازمند می شود. بنابراین، حتی نمی توان خداوند را موجود دانست. از این منظر، خداوند نه موجود است و نه معدوم؛ نه عالم است و نه جاهل؛ و غیره.(6)

افزون بر این دلیل عقلی، آنها به کلامی از امام علی (علیه السلام) نیز استناد می جویند مبنی بر این که خداوند صفت ندارد: «أوّل الدين معرفته، و كمال معرفته التصديق به، و كمال التصديق به توحيده، و كمال توحيده الإخلاص له، و كمال الإخلاص له نفي الصفات عنه، بشهادة كلّ صفة أنّها غير الموصوف، و شهادة كلِّ موصوف أنّه غير الصفة، فمن وصف اللَّه سبحانه فقد قرنه، و من قرنه فقد ثنّاه، و من ثنّاه فقد جزّأه، و من جزّأه فقد جهله، و من جهله فقد أشار إليه، و من أشار إليه فقد حدّه، و من حدّه فقد عده ... »(7).

بدین ترتیب، آنها برخلاف نصوص قرآنی و روایی تمامی اوصاف و اسماء را از خداوند سلب می کنند و اوصاف و اسماء قرآنی را تاویل می کنند.

اما متفکران امامیه معتقدند که اولا صفات به دو دسته زائد بر ذات و عین ذات تقسیم می شوند. صفاتی که عین ذات باشند، امری مجزای از ذات نیستند تا ذات برای اتصاف به آن صفات به غیر خودش نیازمند گردد. توضیح بیشتر این که اگرچه علم انسانی زائد بر ذات است و با کسب و تلاش بدست می آید اما علم الهی عین ذات است و چیزی بیرون از ذات نیست تا بر ذات عارض گردد. تفصیل این مطلب در این مجال نمی گنجد. فعلا همین مقدار بدانیم کافی است که متفکران امامیه با عنایت به این دسته بندی، دلیل عقلی و نقلی اسماعیلیه را ناظر به صفات زائد بر ذات می دانند. در واقع، امام علی (علیه السلام) همسو با حکم عقل، به این نکته مهم اشاره می کنند که خداوند صفات زائد بر ذات ندارد چرا که در این صورت به آنها محتاج می شود و می دانیم که خداوند بی نیاز است. اما خداوند واجد صفات عین ذات می باشد و به همین جهت، در قرآن با این اوصاف و اسماء توصیف شده است و از ما درخواست شده که در مناجات با خداوند، او را با همین اوصاف و اسماء بخوانیم.

6. به باور اسماعیلیه، غیبت امام به هیچ وجه جایز نیست؛ و حتی اگر در دوره ای فاصله ای میان امام و عموم مردم قطع شد، خواص همچنان با امام مرتبطند. استدلال اسماعیلیان از این قرار است که غیبت امام به یکی از این سه وجه باز می گردد:
6-1 غیبت از جانب خداوند رخ داده است. این قسم نشدنی است چرا که سزاوار نیست که خداوند که عادل و حکیم است، مردم را از یاری و هدایت امام محروم نماید.
6-2 غیبت از جانب خود امام است. این قسم نیز نشدنی است چرا که امام ولایت دارد و به همین جهت، لازم است که حضور داشته باشد. از این رو، اگر خودش غیبت کند، خطاکار است. اما می دانیم که امام خطا نمی کند و از عصمت برخوردار است.
6-3 غیبت از جانب مردم و خوف از دشمنانش است. این قسم نیز نشدنی است چرا که اما منصوب شده تا مردم را هدایت کند و امام بعدی را تعیین کند و طبیعی است که برخی با او دشمنی کنند. از این رو، اگر قرار بود که به خاطر همراهی نکردن و دشمنی کردن برخی با امام، امام خودش را از صحنه کنار بکشد، اصلا نباید برای انجام این وظیفه، منصوب می شد.(8)

اما متفکران امامیه در نقد این مدعا و این استدلال، به این نکته ظریف اشاره می کنند که منظور از غیبت امام، این نیست که امام در این دنیا زندگی نمی کند و از مردم قطع نظر کرده است. امام حتی در دوران غیبت نیز در همین دنیا حاضر است و به وظایف خودش تا جایی که ممکن است رسیدگی می کند و بین مردم حاضر می شود و در امور آنها تصرف می کند تا جایی که گاهی مردم امام را می بیینند ولی او را به جا نمی آورند و نمی شناسند. (البته خواص گاهی به دیدار امام راه می یابند و ایشان را می شناسند، اما هیچ گاه این دیدار و ملاقات را برای عموم مردم علنی نمی کنند و از این ملاقات کاسبی نمی کنند.)
برای تقریب به ذهن، می توان به این نمونه قرآنی توجه کرد که حضرت خضر (علیه السلام) از اولیای الهی بود و با مردم زندگی می کرد و در زندگی آنها متناسب با مصالحشان تصرف می کرد و مردم نیز او را می دیدند ولی مردم او را به جا نمی آوردند و از مقامات الهی او بی خبر بودند تا جایی که موسی (علیه السلام) نیز از حضرت خضر (علیه السلام) بی خبر بود و با امداد الهی به سوی ایشان هدایت شد(9).

7. اسماعیلیه معاد را قبول دارند اما آن را فقط روحانی می دانند. اگرچه به آنها تناسخ نسبت داده شده است؛ اما این نسبت برخلاف واقعیت است. آنها منکر تناسخند و به معاد روحانی اعتقاد دارند.(10)

8. با این توضیحات روشن می شود اگرچه اسماعیلیه گروهی از شیعیان هستند و با شیعه امامیه نیز اشتراکاتی دارند اما اهتمام آنها به علوم متعارف زمانه و تاویل گرایی افراطی و محرومیت از هدایات و معارف الهی سایر امامان، آنها را به تحریف و انحراف کشاند. اسماعیلیه برای امام جایگاه والایی قائلند و آن را محدود به دوازده تا نمی دانند بلکه قائل به ادوار هفت تایی هستند و سلسله امامت را مختوم نمی دانند. به همین جهت، عقاید و دعاوی و تاویلات آنها همواره در طول تاریخ، متناسب با تغییر امام و فرهنگ و علوم متعارف، تغییر می یافت. همچنین روشن شد که آنها از آن جایی که در اسماعیل توقف کردند و اسماعیل را امام هفتم و خاتم برای آن دور معرفی می کردند، کوشیدند تا این عدد را ارزشمند و معیار معرفی کنند و بدین ترتیب، توقف خودشان را موجه نشان بدهند. همچنین مراتبی که برای امام در نظر گرفته اند، پسینی است؛ یعنی پس از رخداد حوادثی برای امامان اسماعیلیه، این اصطلاحات کلامی را اعتبار کردند تا آن حوادث را توضیح دهند. مطلب بعدی این که تنزیهی بودن آنها و نفی صفات و اسماء از خداوند نیز ناشی از دلیل عقلی و نقلی است که به باور متفکران امامیه، متفکران اسماعیلیه در فهم این دلیل عقلی و نقلی اشتباه کرده اند و آن را به کل صفات الهی تعمیم داده اند در حالی که فقط ناظر به صفات زائد بر ذات هستند. همچنین آنها غیبت امام را جایز نمی دانند اما متفکران امامیه با تعریف صحیح از غیبت، نشان می دهند که غیبت به معنای ترک دنیا و بی اعتنایی به مسائل مومنان و عدم حضور امام نیست بلکه غیبت صرفا به معنای عدم ظاهر بودن امام است بدین بیان که امام را در مجامع عمومی نمی بینیم و یا اگر می بینیم، ایشان را به جا نمی آوریم. مطلب آخر این که اسماعیلیه قائل به معاد روحانی هستند و تناسخ و معاد جسمانی را قبول ندارند.

پی نوشت ها:
1. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة النشر الإسلامي- مؤسسة الإمام الصادق (علیه السلام)، ج8، ص7.
2. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة النشر الإسلامي- مؤسسة الإمام الصادق (علیه السلام)‏، ج8، صص7-9.
3. روشن است که این ادعا برخلاف نظر قرآن است که حضرت محمد بن عبدالله (صلی الله علیه و آله) را خاتم الانبیاء معرفی کرده است: «ما كانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ وَ لكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَليماً»(احزاب/ 40)؛ محمّد(صلی الله علیه و آله) پدر هيچ يك از مردان شما نبوده و نيست؛ ولى رسول خدا و ختم‏كننده و آخرين پيامبران است؛ و خداوند به همه چيز آگاه است.
4. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة النشر الإسلامي- مؤسسة الإمام الصادق (علیه السلام)‏، ج8، ص11.
5. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة النشر الإسلامي- مؤسسة الإمام الصادق (علیه السلام)، ج8، صص210-211.
6. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة النشر الإسلامي- مؤسسة الإمام الصادق (علیه السلام)‏، ج8، صص191-198.
7. سید شریف رضی، نهج البلاغه، خطبه اول.
8. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة النشر الإسلامي- مؤسسة الإمام الصادق (علیه السلام)‏، ج8، صص217-218.
9. کهف: 79-82.
10. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة النشر الإسلامي- مؤسسة الإمام الصادق (علیه السلام)، ج8، صص227-230

موضوع قفل شده است